Rozmowa
Aleksandra Dejewska (fot. Alicja Bodnar - Zaczarowana fotografia)
Aleksandra Dejewska (fot. Alicja Bodnar - Zaczarowana fotografia)

Co pani jad豉 dzisiaj na 郾iadanie?

Nale郾iki z mango, jogurtem i mas貫m z nerkowc闚.

Ile to kalorii?

Nie wiem. Jestem dietetyczk i oczywi軼ie mog豉bym to zrobi raz dwa, ale nie licz, bo po co?

Od jak dawna pani nie liczy?

Od sze軼iu lat. Kiedy by豉m chora, nie tylko liczy豉m kalorie, ale dosz豉m do etapu tak wyja這wionej diety, 瞠 po smaku by豉m w stanie pozna, czy jogurt w sa豉tce jest light, czy nie. Choroba rozwin窸a si, kiedy by豉m w liceum. Pami皻am moment, kiedy p豉ka豉m, jedz帷 spaghetti - a to by豉 moja ulubiona potrawa - bo ba豉m si, 瞠 od tego przytyj i strac upragniony wygl康.

Pani by豉 bulimiczk?

Chorowa豉m nabulimi i anoreksj bulimiczn.

Aleksandra Dejewska (fot. Alicja Bodnar - Zaczarowana fotografia)

Bulimia kojarzy si z objadaniem si i prowokowaniem wymiot闚, a anoreksja z g這dzeniem si. Ale anoreksja bulimiczna - czym jest?

Przy bulimii pojawia si niekontrolowane objadanie si, przyjmowanie pokarmu cz瘰to, nawet co dwie godziny, oraz powtarzaj帷e si zachowania, kt鏎e maj zapobiega przybieraniu na wadze, czyli w豉郾ie prowokowanie wymiot闚 czy 造kanie tabletek przeczyszczaj帷ych. Z kolei anoreksja bulimiczna charakteryzuje si g這d闚kami lub jedzeniem ma貫j ilo軼i kalorii. Takie osoby jedz znacznie poni瞠j swojego zapotrzebowania kalorycznego. R騜nica polega te na spadku masy cia豉: przy bulimii jej nie ma, nie schodzi si do poziomu niedowagi, niedo篡wienia. Przy anoreksji bulimicznej tak si dzieje.

U mniebulimia zacz窸a si od pr鏏 przeczyszczania. Dzisiaj wiem, 瞠 tabletkiprzeczyszczaj帷e dzia豉j odwadniaj帷o, ale nie powoduj, 瞠 pokarm si nie wch豉nia. Pr鏏owa豉m te pi olej rycynowy i bra豉m tabletki zaburzaj帷e poczucie g這du, ale mama znalaz豉 te 鈔odki i mnie wy鄉ia豉, nie zdaj帷 sobie sprawy z powagi problemu. Wtedy zacz窸o si katowanie 獞iczeniami i prowokowanie wymiot闚. Popularne trenerki mog bardzo zaszkodzi dziewczynom z zaburzeniami od篡wiania.

Promowanie zdrowego trybu 篡cia i 獞icze to nic z貫go.

To, co ze sob robi豉m, to nie by豉 wina Ewy Chodakowskiej! Ona,AnnaLewandowska czy inne idolki pewnie nie maj 鈍iadomo軼i, jak kreowany przez nie obraz kobiety wp造wa na osoby zmagaj帷e si zbulimii anoreksj. Zaburzeniom od篡wiania cz瘰to towarzyszy dysmorfofobia, czyli zaburzony obraz w豉snego cia豉.Chore osoby widz je wtedy jako nieestetyczne, za du瞠, nawet wtedy, gdy maj odpowiedni wag lub niedowag. Szukaj dla siebie tzw. thin inspiration: dawniej wycina造 zdj璚ia modelek z gazet i wkleja造 je do zeszytu. Ja nie musia豉m ju tego robi, moj inspiracj by豉 Ewa Chodakowska i jej zdj璚ia w social mediach. A one nie s odbiciem rzeczywisto軼i. To jest "ja idealne": opalone, j璠rne, doskonale szczup貫 i m這de cia這. W przypadku Chodakowskiej - jeszcze z du篡m biustem. Dodatkowo znane trenerki nie pokazuj swojego cia豉 w niedoskona貫j formie - rozlu幡ionego, kiedy wychodz fa責y. Na ich profilach nie ma miejsca na normalizacj obrazu kobiecego cia豉. Wi璚 kiedy nastolatka por闚na ich zdj璚ia - to "ja idealne" - ze swoim "ja realnym", katastrofa jest gotowa.

Patrzy豉 wi璚 pani na te idealne cia豉 i ile 獞iczy豉?

Katowa豉m si po dwie, trzy godziny. Dzie w dzie. A dr皻wia造 kolana. W ko鎍u przychodzi moment, kiedy nie wytrzymywa豉m presji i pojawia si napad.

(fot. shutterstock.com)

Czyli objadanie si?

Tak. Kt鏎ego razu zwa篡豉m si przed i po. To by豉 r騜nica dw鏂h kilogram闚.

Dw鏂h kilogram闚?! Co pani zjada豉?

Zapisa豉m to potem, wi璚 przeczytam pani przyk豉dowy zestaw: p馧 litra budyniu, cztery ciastka, tabliczka czekolady 300 gram闚, miseczka s這dkich kulek, trzy kawa趾i ciasta z kremem, trzy bu趾i i mleko.

Takie objadanie si przypomina haj, jak po narkotykach czy alkoholu?

Tak. Zaburzenia od篡wiania to jest pr鏏a realizacji potrzeb nie z poziomu racjonalnego, ale emocjonalnego. To s potrzeby kontaktu, blisko軼i, posiadania wp造wu, ulgi i inne.

Czy mo積a zajada na przyk豉d samotno嗆?

Mi璠zy innymi. Podczasnapadu przestajemy zauwa瘸 problemy. Pojawia si my郵enie tunelowe: jestem tylko ja i jedzenie. To jest b喚dne ko這 - najpierw wpada si w my郵enie "jestem bezwarto軼iowa, nic nie umiem, jestem samotna, nikt mnie nie kocha i nie akceptuje", a potem nie my郵i si wcale i nie czuje niczego...

A p騧niej przychodz okropne wyrzuty sumienia i znowu my郵i autodestrukcyjne!

Po napadzie jeszcze bardziej obwinia豉m siebie i jeszcze bardziej sob gardzi豉m. Boli te brzuch, zalega w nim ogromna ilo嗆 jedzenia, wi璚 prowokuje si wymioty. Ka盥y, kto kiedykolwiek si zatru wie, 瞠 wymioty daj poczucie oczyszczenia i ulgi. W bulimii czuje si to samo i jest to bodziec wzmacniaj帷y chorob. Mo瞠 uzale積i.

Czyta豉m, 瞠 pani od ci庵造ch wymiot闚 mia豉 nad瘸rte gard這.

Prze造k nie jest przyzwyczajony do obecno軼i kwasu 穎陰dkowego, dlatego w 郵inie pojawia豉 si krew. W ekstremalnych przypadkach dziewczyny nie tylko wtykaj sobie r瘯 czy szczoteczk do z瑿闚 do gard豉, ale potrafipo造ka siateczk na sznurku, by prowokowa wymioty. Robi to, kiedy zanika odruch wymiotny. Z czasemzwieracze 穎陰dka s tak zniszczone, 瞠trudno jest utrzyma jedzenie w 穎陰dku.

I wtedy wymiotuje si w spos鏏 niekontrolowany?

Nie. Ale jest to taki stan, kiedy wystarczy napi望 brzuch, by sprowokowa wymioty. Bywa te, 瞠 kiedy osoba chora nieopatrznie zje wi璚ej, to trudno jest jej utrzyma jedzenie w 穎陰dku, wyst瘼uje efekt "ulewania si".

To musi by straszny b鏊.

B鏊 i poczucie upokorzenia. Mia豉m ju tego dosy, a poniewa strach przed przytyciem by ogromny, z czasem zacz窸am ogranicza jedzenie do absolutnego minimum. Wtedy choroba przesz豉 w anoreksj bulimiczn.

(fot. shutterstock.com)

Ile kalorii dziennie?

Maksymalnie 800. Chora na anoreksj osoba jest mistrzem udawania i kamufla簑. Na talerz najlepiej na這篡 du穎 sa豉ty, bo to sprawia wra瞠nie, 瞠 jedzenia jest du穎. Z tego samego powodu kroi豉m dwie oliwki na ma貫 kosteczki. Oczywi軼ie zero t逝szczu, produkty tylko light. Warzywa, ale te nie do woli! Obowi您kowo musia豉m zostawi co z posi趾u na talerzu. Mama si ze mnie 鄉ia豉, bo wa篡豉m nawet sezam i nasiona s這necznika. Potrafi豉m od這篡 dwa ziarenka, 瞠by nie przesadzi.

Jak d逝go trwa豉 ekstremalna posta choroby?

Dwa lata. Schud豉m 14 kilo. To wyniszcza ca趾owicie: mia豉m bardzo ma這 si造 fizycznej i psychicznej, by豉m chwiejna emocjonalnie. Czu豉m ogromny smutek, b鏊, samotno嗆, bezsilno嗆, bezradno嗆. I w tym wszystkim niejeden lekarz potrafi powiedzie: "Wystarczy zacz望 normalnie je嗆".

Wci捫 jest bardzo du穎 niewiedzy w temacie zaburze od篡wiania. A to one w鈔鏚 wszystkich zaburze psychicznych maj najwy窺zy - bo ponad 20-procentowy - wska幡ik umieralno軼i. Tymczasem w Polsce na leczenie refundowane przez NFZ czeka si nawet dwa lata!

Trudno mi uwierzy, 瞠 lekarze mog w ten spos鏏 bagatelizowa anoreksj i bulimi. Ju w latach 90. powiedziano i napisano na ten temat tyle, 瞠 chyba dzi ju ka盥y wie, 瞠 to nie jest 瘸dne wydziwianie.

Zdziwi豉by si pani, od ilu lekarzy us造sza豉m to cholerne: "Prosz zacz望 je嗆". Jakby to by這 proste! Powiedzie co takiego osobie cierpi帷ej na zaburzenia od篡wiania to tak samo jak - przepraszam za por闚nanie - choremu przy nie篡cie 穎陰dka wsadzi korek w odbyt i stwierdzi, 瞠 po problemie! Dzi cz瘰to s造sz, 瞠 zaburzenia od篡wiania to s fanaberie nastolatek, z kt鏎ych si wyrasta, lub 瞠 to "choroba mi璚zak闚". Albo tezy wr璚z odwrotne - 瞠 anorektyczk czy bulimiczk jest si do ko鎍a 篡cia. Oba twierdzenia s nieprawdziwe.

Wr鵵my jeszcze na chwil do pani. Pani mama nie by豉 przera穎na, kiedy wa篡豉 pani ziarna s這necznika. Czy w szkole kto zwr鏂i uwag, 瞠 dzieje si co z貫go?

U mnie to by szerszy problem. Nauczyciele wiedzieli, 瞠 w moim domu si 幢e dzieje, ale nikt nie zareagowa. Nie wiem dlaczego.

Pani pochodzi z przemocowego domu?

Tak. Ojczym potrafi rzuca mn o pod這g i po niej ci庵n望. Stosowa przemoc fizyczn, psychiczn oraz ekonomiczn.

Na oczach matki?

By豉 przy tym i nie reagowa豉. My郵, 瞠 zaznawa豉 wtedy parali簑j帷ego strachu. Z czasem wypar豉 te sytuacje do tego stopnia, 瞠 kiedy opisa豉m je w ksi捫ce, zapyta豉: "Naprawd tak by這?".

(fot. shutterstock.com)

Zaburzenia od篡wiania to by krzyk rozpaczy?

Po cz窷ci na pewno nieu鈍iadomiona odpowied na bezsilno嗆 wobec przemocy oraz na brak autonomii. Zaburzenia od篡wiania stanowi造 pr鏏 przej璚ia kontroli nad sob i swoim 篡ciem. W moim domu nie by這 przyzwolenia na okazywanie s豉bo軼i, uczu, szczeg鏊nie tych negatywnych, a poniewa mia豉m w sobie du穎 z這軼i - kierowa豉m j przeciwko sobie.

Uwa瘸 pani, 瞠 za pani chorob s odpowiedzialni mama i ojczym?

Nie! Jako terapeutka sprzeciwiam si obwinianiu za wszystko rodzin. Upraszczaj帷: m鎩 brat nie mia bulimii. Szukaj帷 przyczyn zaburze od篡wiania, zwracam uwag na predyspozycje: osobowo嗆 i temperament oraz to, jak one si kszta速uj pod wp造wem 篡ciowych do鈍iadcze. Rodzina to tylko jeden czynnik. Ogromn rol gra 鈔odowisko, kultura, patriarchat, kt鏎y w Polsce wci捫 mocno si trzyma. Kobiety musz by doskona貫. W dzieci雟twie poprzeczk wci捫 podnosi szko豉. Uczni闚 si por闚nuje, wytyka braki. Je郵i to wszystko trafi na bardziej podatny grunt - osob bardziej wra磧iw - ziarno zostanie zasiane. Zaburzenia od篡wiania s wieloczynnikow chorob.

Jestem przekonana, 瞠 wielu rodzic闚 bierze ca陰 win na siebie.

Cz窷 tak, i kiedy s造sz, 瞠 nie trzeba by idealnym rodzicem, a wystarczaj帷o dobrym, to jest dla nich wielka ulga. Ale jest te taka grupa, kt鏎a przychodzi do mnie z 膨daniem, 瞠bym "naprawi豉" im dziecko. A to tak nie dzia豉. Choroba cz瘰to spe軟ia potrzeb relacyjn. Dziecko si g這dzi, rodzic to w ko鎍u zauwa瘸 i po鈍i璚a mu wi璚ej uwagi - zmniejsza liczb godzin sp璠zanych w pracy lub z niej rezygnuje - i wtedy m這dy cz這wiek si boi, 瞠 je郵i wyzdrowieje, to znowu tego rodzica straci! Rozmawia豉m z dziewczynami, kt鏎e by造 hospitalizowane nawet 10 razy i wcale nie chcia造 wyj嗆 z choroby. Czasem najlepszym rozwi您aniem jest terapia rodzinna.

Bywa tak, 瞠 rodzice orientuj si, 瞠 co si dzieje z dzieckiem dopiero wtedy, kiedy ono wygl康a jak szkielet?

Tak. Najchudsza nastoletnia pacjentka, jak mia豉m, przysz豉 do mnie, wa膨c 36 kilo przy wzro軼ie 164 cm.

Rodzice musieli by przera瞠ni!

W豉郾ie nie. Oni do ko鎍a wypierali fakt, 瞠 c鏎ka cierpi na zaburzenia od篡wiania. Na szcz窷cie ta dziewczyna sobie poradzi豉, wysz豉 z tego. Ale teraz musz powiedzie o bardzo wa積ej sprawie. W zaburzeniach od篡wiania wcale nie musi by tak, 瞠 dziecko jest skrajnie chude. Cz瘰to rodzic si dziwi: "Przecie ona normalnie wygl康a!". Ludzie zdrowi - nie zawsze s to rodzice, czasem partnerzy doros造ch os鏏 - maj wyobra瞠nie, 瞠 zaburzenie od篡wiania musi by wida. Je郵i nie ma wystaj帷ych ko軼i, to chocia ob喚d w oczach, potargane w這sy i struga 郵iny ciekn帷a po policzku. A to tak nie dzia豉.

To kiedy powinna si ta czerwona lampka zapali?

Kiedy dziecko zaczyna p豉ka nad jedzeniem, codziennie i bardzo intensywnie 獞iczy, zaczyna liczy kalorie- to s czynniki alarmuj帷e przy anoreksji. W przypadku bulimii: kiedy znika du瘸 ilo嗆 jedzenia, a masa cia豉 dziecka nie ro郾ie, pojawiaj si 郵ady na d這niach, w 豉zience czu zapach wymiocin.

奸ady na d這niach? Od czego?

Od prowokowania wymiot闚. Kiedy wk豉damy r瘯 do gard豉, z瑿ami haratamy sobie r璚e. Na k造kciach pojawiaj si rany. Rodzice powinni si zaniepokoi, kiedy znajduj 鈔odki przeczyszczaj帷e i herbatki na odchudzanie, a w szafkach - poupychane batoniki czy cukierki. Powa積ym sygna貫m jest, kiedy dziecko odmawia wsp鏊nego jedzenia.Mi璠zy innymi dlatego teraz jest taki wysyp zg這sze. P鏦i nastolatek chodzi do szko造, wym闚ka, 瞠 jad na mie軼ie, by豉 racjonalna. Mo積a si broni, 瞠 niby boli brzuch, ale ile dni tak mo積a?

Ma pani teraz wi璚ej pacjent闚 ni przed narodow kwarantann?

Zdecydowanie! Mamy teraz wysyp w zaburzeniach od篡wiania. M這dzi ludzie zostali zamkni璚i z rodzicami, z kt鏎ymi maj s豉be lub po prostu z貫 relacje, i to jest dla nich ogromne obci捫enie. Zg豉szaj si te samotni doro郵i, dla kt鏎ych sytuacja du瞠go l瘯u, napi璚ia, stresu okaza豉 si katalizatorem. Cierpieli na zaburzenia od篡wiania ju wcze郾iej, ale teraz - na skutek izolacji - to ich zacz窸o ca趾owicie wyniszcza. Zg豉szaj si i m闚i, 瞠 choroba odbiera im wolno嗆 i chc normalnie 篡.

O ile wi璚ej os鏏 zg豉sza si teraz do pani gabinetu?

Mam oko這 30 procent wi璚ej klient闚 ni wcze郾iej.

(fot. shutterstock.com)

Istniej szacunki, ile os鏏 w Polsce cierpi na zaburzenia od篡wiania?

Statystyki m闚i, 瞠 choruje do 2 procent spo貫cze雟twa. To tak, jakby na zaburzenia od篡wiania cierpia ca造 Gda雟k. Jednak statystyki te dotycz tylko lecz帷ych si w pa雟twowych instytucjach, nie uwzgl璠niaj os鏏 chodz帷ych na samopomocowe grupy wsparcia czy lecz帷ych si prywatnie. Choruj najcz窷ciej 13-latki, ale bywaj te m這dsze osoby, nawet 8-letnie.

Czy dla pani pacjentek jest wa積e, 瞠 pani przesz豉 przez to samo, przez co one teraz przechodz?

Bardzo wa積e. I nie tylko dla pacjentek. Jedna pi徠a moich pacjent闚 to m篹czy幡i w wieku od 15 do 30 lat. Cz瘰to s造sz od pacjent闚 lub ich rodzin: "Pani mnie zrozumie, bo pani wie, co ja czuj".

I pani na pewno w zwi您ku z tym nie da si oszuka, prawda?

To jest z貫 podej軼ie! Je郵i pacjent oszukuje, to tak naprawd nie mnie, tylko siebie, i pytanie zasadnicze brzmi: dlaczego to robi?

Podczas konferencji naukowej jedna z psycholo瞠k o鈍iadczy豉, 瞠 anorektyczki k豉mi. To straszne uproszczenie! Jasne. 疾by chroni chorob, m闚i nieprawd. Poza tym nie mo積a zapomina, 瞠 osoby chore maj zaburzony obraz siebie.

Cz瘰to robi takie 獞iczenie: k豉d na pod這dze wielk kartk i prosz pacjentk, by narysowa豉 obrys siebie, a potem si w nim po這篡豉. Najcz窷ciej jest tak, 瞠 ten obrys jest o wiele za du篡. I ona jest zaskoczona, jak bardzo ma zaburzony obraz siebie.Zaburzony obraz siebie, ale te 鈍iata i innych ludzi to jest dzi podstawowy problem u nastolatk闚, kt鏎y wychodzi za ka盥ym razem, kiedy spotykam si z nimi na wyk豉dach.

Spotyka si pani z licealistami?

Mia豉m te zaj璚ia w gimnazjum. To s spotkania fakultatywne, podczas kt鏎ych staram si pokaza m這dym ludziom, jak wp造waj na nich social media. Oni 篡j w sieci i wrzucanie swoich zdj耩 na Instagram czy Facebook - tu rzadziej, bo z Facebooka korzystaj ich rodzice - to dla nich oczywisto嗆. Dzi na Instagramie kr鏊uj zdj璚ia, na kt鏎ych osoby maj ma貫 noski, a wielkie oczy i usta. Wi璚 oni przerabiaj na t mod喚 swoje zdj璚ia i zgarniaj lajki, kt鏎e ogromnie wp造waj na ich samopoczucie i postrzeganie siebie.

Jednocze郾ie, 篡j帷 w wirtualnym 鈍iecie, s zalewani niesamowit ilo軼i informacji, kt鏎ych nie potrafi weryfikowa. Wydawa這by si, 瞠 "pokolenie Google" nie da si nabra na internetowy fake. A fake newsem jest te przerobione zdj璚ie idolki. Poszarza豉 sk鏎a wychudzonej dziewczyny jest pokolorowana, wystaj帷e ko軼i - wyg豉dzone, sk鏎a opalona, a piersi i usta - powi瘯szone. Kiedy pokazuj m這dym ludziom zdj璚ia sprzed i po retuszu, s zszokowani! A przecie sami s specjalistami od filtr闚 i Photoshopa, bo na co dzie przerabiaj w豉sne zdj璚ia!

A na kim ci m這dzi ludzie si wzoruj? Youtuberkach i blogerkach?

Tak. Dla ch這pak闚 wzorcem m瘰kiego pi瘯na s cz瘰to m篹czy幡i z korea雟kich zespo堯w, dla dziewcz徠 Kylie Jenner i ca造 klan Kardashian闚.

Pokazuj im zdj璚ia, na kt鏎ych wida, jak bardzo ich idolki si zmieni造 z biegiem lat, i t逝macz, 瞠 cz瘰to ta zmiana by豉by niemo磧iwa bez operacji plastycznych, np. wyci璚ia 瞠ber.

To szokuje m這dych ludzi?

No w豉郾ie nie zawsze. Mnie to przera瘸, 瞠 kiedy m闚i o operacjach plastycznych, oni potrafi wzruszy ramionami: "I w czym problem?".

Interwencje chirurgiczne traktuj jak makija. Rozmawiam z nimi o tym, gdzie jest granica, kiedy ingerencja we w豉sne cia這 prowadzi do form karykaturalnych. I o tym, 瞠 kanony pi瘯na to sprawa przemijaj帷a.

Te spotkania z nastolatkami i decyzja, by zosta terapeutk, to jest te spos鏏 na pomoc samej sobie?

Zacz窸am praktyk, gdy mia豉m pewno嗆, i sko鎍zy豉m w豉sn terapi i nie b璠 wnosi do gabinetu swoich spraw. Ale odpowiadaj帷 na pani pytanie: na pewno tak. Nie wierz w czysty altruizm. Pomagaj帷 innym, pomagamy te sobie, lepiej o sobie my郵imy, gdy spe軟iamy dobre uczynki. Praca daje mi poczucie sensu. Na pocz徠ku terapii widz osob apatyczn, pozbawion nadziei, wygl康aj帷, jakby sta豉 nad grobem. Pod koniec terapii przychodzi pe軟a 篡cia, promieniej帷a kobieta i dzi瘯uje, a czasem pyta, czy mo瞠 si przytuli. Nie potrafi tej satysfakcji por闚na do niczego innego, a mam g瘰i sk鏎k na r瘯u, gdy o tym m闚i!

Aleksandra Dejewska. Terapeutka i dietetyczka oraz za這篡cielka Fundacji "A sobie zazdroszcz", w ramach kt鏎ej prowadzi warsztaty dietetyczne i sportowe dla dzieci i doros造ch. Autorka poradnika "Uwolnij si! Poradnik eksbulimiczki" oraz ksi捫ki "Bulimia. Moja historia choroby".

Anna Kalita. Absolwentka politologii na Uniwersytecie Wroc豉wskim, dziennikarka. Wsp馧pracowa豉 m.in z Gazet Wyborcz Wroc豉w, Dziennikiem Polska Europa 安iat i Dziennikiem Gazet Prawn oraz UWAG! TVN. W 2016 roku nominowana do Grand Press w kategorii dziennikarstwo 郵edcze za materia "Tu nie ma sprawiedliwo軼i" o krzywdzie chorych na Alzheimera podopiecznych domu opieki.