Rozmowa
Zak豉d dla Ob陰kanych na wyspie Blackwell (fot: Wikimedia Commons)
Zak豉d dla Ob陰kanych na wyspie Blackwell (fot: Wikimedia Commons)

Jaka idea przy鈍ieca豉 stworzeniu plac闚ek na wyspie Blackwell?

O ironio, szczytna. Zanim powsta造 instytucje na Blackwell, na Manhattanie istnia豉 plac闚ka - Bellevue. Opr鏂z funkcji szpitala odgrywa豉 r闚nie rol miejskiego zak豉du karnego czy zak豉du dla ob陰kanych, przytu趾u dla biednych oraz domu pracy. Wraz z rozwojem miasta zwi瘯sza豉 si liczba ubogich, chorych psychicznie i przest瘼c闚. W Bellevue zaczyna這 brakowa dla nich miejsca. Plac闚ka by豉 prze豉dowana. W latach 30. XIX wieku pojawi si pomys, aby kupi wysp Blackwell, obecn wysp Roosvelta, kt鏎a nale瘸豉 wtedy do jednej rodziny i sta tam jeden dom, i zbudowa na niej osobne plac闚ki - Szpital dla Ob陰kanych, Przytu貫k dla Ubogich, Zak豉d Karny, Dom Pracy Przymusowej i Szpital Mi這sierdzia. Zanim otwarto poszczeg鏊ne instytucje - pierwszy powsta Zak豉d dla Ob陰kanych w 1939 roku - ich tw鏎cy odwiedzali tego typu miejsca w Pensylwanii, a nawet Anglii i we Francji, 瞠by zdoby wiedz na temat tego, jak opiekowa si pensjonariuszami. Te starania nie przynios造 jednak rezultat闚. Zaledwie trzy lata po otwarciu Zak豉du dla Ob陰kanych Karol Dickens, kt鏎y odwiedzi plac闚k, opisa to miejsce jako 篡wcem wyj皻e z powie軼i z gatunku horroru.

Zak豉d Karny na wyspie Blackwell (fot: Wikimedia Commons)

Jak d逝go dzia豉造 plac闚ki na Blackwell Island?

Pod koniec XIX wieku pacjent闚 z Zak豉du dla Ob陰kanych przeniesiono do plac闚ki na wyspie Warda i Szpitala Stanowego Central Islip. Dom Pracy Przymusowej, podobnie jak Zak豉d karny, zosta przeniesiony na wysp Rikera w 1936 roku. Przytu貫k dla Ubogich zlikwidowano w 1953 r. Szpital przeniesiono do Queens w 1953 roku, ale na wyspie funkcjonowa造 p騧niej jeszcze inne szpitale. 

Ile os鏏 przewin窸o si przez plac闚ki?

Ka盥ego roku na wysp wysy豉no oko這 55 tysi璚y os鏏.

Jakie b喚dy pope軟iono?

Komisarze mianowani do zarz康zania instytucjami nie doszacowali liczby potrzebnych miejsc i pieni璠zy koniecznych, 瞠by zapewni godne warunki dla pensjonariuszy.

W przytu趾u dla ubogich dzienna stawka 篡wieniowa wynosi豉 7 cent闚, dzienny koszt utrzymania pensjonariusza Domu Pracy Przymusowej - 15 cent闚.

Czyli prawie po這w tego, co wydawano na pacjent闚 Zak豉du dla Ob陰kanych. Pora瘸j帷e. Przeczyta豉m histori ksi璠za, kt鏎y zosta wys豉ny do wi瞛ienia na Blackwell za g這dzenie dziecka, jednocze郾ie nikt z Wydzia逝 Publicznych Instytucji Dobroczynnych i Poprawczych nigdy nie poni鏀 konsekwencji za g這dzenie 50 tysi璚y ludzi rocznie w plac闚kach na Blackwell.

疾by zmie軼i si w bud瞠cie, dochodzi這 do absurdalnych sytuacji - piel璕niarkom z Zak豉du dla Ob陰kanych pomagali pensjonariusze z Domu Pracy Przymusowej. Co oznacza這, 瞠 pacjentek chorych psychicznie pilnowa豉 z這dziejka, alkoholiczka albo prostytutka. Nie twierdz, 瞠 te osoby by造 z za這瞠nia z造mi lud幟i, ale na pewno nie posiada造 odpowiednich kompetencji, 瞠by opiekowa si osobami z zaburzeniami psychicznymi.

Jakie b喚dy jeszcze pope軟iono?

Stanowiska komisarzy nierzadko by造 nominacjami politycznymi. Kandydat闚 nie zawsze wybierano wi璚 pod k徠em ich fachowo軼i. Wszystkie instytucje, czyli zar闚no towarzystwa dobroczynne, jak i Przytu貫k dla Ubogich czy Zak豉d dla Ob陰kanych, oraz karne, jak Zak豉d Karny czy Dom Pracy Przymusowej, podlega造 tym samym zarz康com. To spowodowa這, 瞠 w ich g這wach ubodzy, umys這wo chorzy, przest瘼cy to byli tacy sami ludzie. Chory psychicznie by r闚nie niebezpieczny, co przest瘼ca, wi璚 zar闚no jednych, jak i drugich trzeba izolowa.

W Internecie niewiele jest informacji o tym, co w XIX wieku dzia這 si na wyspie Blackwell.

Research do tego tematu by ogromnym wyzwaniem. Wydawa這 mi si, 瞠 znajd mn鏀two informacji na ten temat w archiwach miejskich, ale niestety, myli豉m si. Gdy dowiadywa豉m si coraz wi璚ej o tym, co dzia這 si na wyspie w tamtym czasie, zacz窸am rozumie, dlaczego tak niewiele zachowa這 si materia堯w z tego okresu. Nikomu nie zale瘸這 na tym, 瞠by przysz貫 pokolenia pozna造 prawd na temat tego miejsca.

Wi璚 sk康 czerpa豉 informacje?

Ogromnym 廝鏚貫m wiedzy okaza造 si coroczne raporty, kt鏎e pisa wielebny William Glenny French, kt鏎y by misjonarzem na wyspie w latach 1872-1895. Coroczne raporty sporz康zali r闚nie komisarze, nadzorcy, lekarze i dyrektorzy wszystkich plac闚ek z Wydzia逝 Publicznych Instytucji Dobroczynnych i Poprawczych, kt鏎e dzia豉造 na wyspie. Mo積a by這 w nich przeczyta, do jakich nadu篡 dochodzi這 na Blackwell. I mimo 瞠 raporty dociera造 do w豉dz miasta, nikt nie reagowa. Dzia豉lno嗆 Zak豉du dla Ob陰kanych na Blackwell w serii artyku堯w opisa豉 Nellie Bly.

Jeden ze szpitali na wyspie Blackwell (fot: Wikimedia Commons)
Nellie Bly - dziennikarka, kt鏎a da豉 si zamkn望 w Zak豉dzie dla Ob陰kanych (fot: Wikimedia Commons)

To ona w 1887 roku da豉 si zamkn望 w szpitalu na dziesi耩 dni, 瞠by przekona si na w豉sne oczy, jakie warunki tam panuj.

Uda豉, 瞠 jest psychicznie chora. By豉 bardzo odwa積a. Ale jestem prawie pewna, 瞠 gdyby wiedzia豉 wcze郾iej, co tam si dzieje, nie zdecydowa豉by si na ten krok. Zreszt pierwotnie chcia豉 dosta si na oddzia dla najbardziej chorych i niebezpiecznych pacjent闚, ale kiedy zobaczy豉, jakie warunki panuj na tych "lepszych" oddzia豉ch, zrezygnowa豉. By豉 przekonana, 瞠 po prostu tam umrze.

Pisa豉, 瞠 ludzie umierali z g這du i wskutek zaniedbania. 疾 pacjenci zabijali si nawzajem. Potwierdzi豉 informacje o praktykach k徙ielowych - w dzie k徙ieli wann nape軟iano wod i pacjentki my造 si jedna po drugiej bez zmiany wody. Opisa豉 te przypadki zn璚ania si piel璕niarek nad pacjentkami. Pensjonariuszki by造 duszone, bite, zamykane w izolatce.

Jedna z pacjentek umar豉 po tym, jak piel璕niarki potrzyma造 j nag w zimnej wodzie, a potem rzuci造 na 堯磬o. Lekarze powiedzieli, 瞠 zmar豉 wskutek konwulsji.

Takich przypadk闚 zapewne by這 wi璚ej. W samym 1886 roku w Zak豉dzie dla Ob陰kanych zmar造 173 kobiety.

Skala nadu篡 wobec chorych psychicznie, bezdomnych, wi篥ni闚, dzieci i ubogich by豉 ogromna. Co by這 dla ciebie najbardziej szokuj帷e?

Historii, kt鏎e nie mieszcz si w g這wie, by這 mn鏀two. Jedn z najbardziej szokuj帷ych by豉 ta o pensjonariuszce, kt鏎a zmar豉 po zjedzeniu arszeniku, kt鏎y zostawi豉 na korytarzu salowa. Chcia豉 zwabi szczury, wi璚 dosypa豉 arszeniku do zmieszanego z cukrem mas豉, prze這篡豉 wszystko do miseczki na budy i umie軼i豉 j w wiadrze na korytarzu. Pensjonariuszka, kt鏎a prawdopodobnie by豉 wyg這dzona, zjad豉 mikstur.

Wstrz御aj帷a jest te historia o ci篹arnej pensjonariuszce, kt鏎a przebywa豉 w Zak豉dzie dla Ob陰kanych. Za這穎no jej kaftan bezpiecze雟twa, a nast瘼nie umieszczono w izolatce. A potem o niej zapomniano.

I ona w tej izolatce urodzi豉. Sama. W tym kaftanie. Historia dramatyczna, ale przede wszystkim nasuwa si pytanie, dlaczego w Zak豉dzie dla Ob陰kanych znajduje si takie miejsce jak izolatka?

Potem zacz窸am wi璚ej czyta o przypadkach ubierania pensjonariuszy w kaftany bezpiecze雟twa. W przewa瘸j帷ej mierze ofiarami tych praktyk by造 kobiety i Irlandczycy. W drugiej po這wie XIX wieku w Stanach Zjednoczonych te dwie grupy by造 najbardziej dyskryminowane.

Zobacz wideo "Obowi您kiem doros造ch jest zrobienie wszystkiego, by dzieci nie cierpia造"

Dlaczego Irlandczycy?

Wiele os鏏 uwa瘸這, 瞠 kradn prac prawdziwym Amerykanom. Organizacje antyimigranckie, takie jak Know-Nothing Party, kierowa造 pod ich adresem najci篹sze obelgi. W niekt鏎ych zak豉dach dla ob陰kanych istnia造 nawet osobne oddzia造 dla Irlandczyk闚. Ponadto Irlandczycy praktykowali katolicyzm, religi, kt鏎 protestanccy lekarze i personel uwa瘸li za "szczeg鏊nie zdeprawowan i obra幢iw". Z kolei w przypadku kobiet funkcjonowa這 przekonanie, 瞠 s one trudniejsze do opanowania od m篹czyzn.

Gdy wysz這 na jaw, 瞠 kr瘼owanie pensjonariuszy by這 na porz康ku dziennym, wprowadzono zakaz u篡wania kaftan闚 bezpiecze雟twa, tylko w przypadku najbardziej niebezpiecznych pacjent闚 dopuszczono ich stosowanie. W rzeczywisto軼i wiele si jednak nie zmieni這, a pensjonariuszy poza zak豉dem owijano szalami, 瞠by nie by這 wida kaftan闚 bezpiecze雟twa.

 

W鈔鏚 epidemii, do kt鏎ych dochodzi這 w tamtym czasie, najwi瘯sze spustoszenie czyni豉 cholera. Jednocze郾ie, jak si okaza這, najwi瘯sza epidemia tej choroby by豉 w豉郾ie na Blackwell. Zanim dobieg豉 ko鎍a, na wyspie zmar這 na choler wi璚ej os鏏 ni w jakiejkolwiek innej cz窷ci Nowego Jorku. By mo瞠 mi璠zy innymi dlatego, 瞠 mimo trwaj帷ej tam epidemii s康y policyjne nadal wysy豉造 tam ludzi.

Dlaczego sytuacja na wyspie nie poprawia豉 si przez lata? Dlaczego nikt nie reagowa mimo nadu篡?

Co jaki czas by造 prowadzone dochodzenia w sprawie tego, co dzia這 si w plac闚kach, ale w konsekwencji niewiele si zmienia這. Nikomu nie zale瘸這 na tych, kt鏎zy trafiali na wysp. To byli przest瘼cy, ludzie chorzy umys這wo, ubodzy, czyli tacy, o kt鏎ych nikt nie dba, wyrzutki spo貫cze雟twa. Po serii artyku堯w Nellie Bly zarz康zono kontrol w Zak豉dzie dla Ob陰kanych. Ale informacja, 瞠 kontrola b璠zie, dotar豉 do prowadz帷ych Zak豉d wcze郾iej. Dok豉dnie przygotowano miejsce na przyjazd s逝瘺. Prowadzono je tylko na najbardziej reprezentacyjne oddzia造, gdzie przebywali pacjenci w najlepszej formie.

W sprawie nadu篡 zawsze zeznawali wy陰cznie pracownicy i zarz康cy plac闚ek. Nigdy nie przes逝chiwano pensjonariuszy czy potencjalnych ofiar nadu篡.

Pisa豉 w ksi捫ce, 瞠 na wysp bardzo 豉two by這 trafi, ale rzadko ktokolwiek stamt康 wraca.

Wraca造 przede wszystkim osoby skazane na pobyt w wi瞛ieniu. Po odbyciu wyroku opuszcza造 Zak豉d Karny.

Historyczna latarnia na wyspie Roosevelta, dawnej wyspie Blackwell (fot: Shutterstock.com)

Czy ktokolwiek poni鏀 konsekwencje nadu篡, do kt鏎ych dochodzi這 na Blackwell Island?

Nie dotar豉m do informacji, kt鏎e by potwierdzi造, 瞠 kto zosta skazany za morderstwo czy zn璚anie si nad pacjentami. Wiem, 瞠 dw鏂h lekarzy zosta這 zwolnionych z pracy za gwa販enie pacjentek. Liczy豉m, 瞠 znajd wi璚ej informacji na temat r騜nych przypadk闚 molestowania seksualnego, ale niestety, nie by這 tego zbyt wiele. My郵a豉m te, 瞠 znajd jakie materia造 dokumentuj帷e eksperymenty medyczne, kt鏎e mog造 by przeprowadzane na pacjentach na wyspie - by豉m prawie pewna, 瞠 musia這 by ich mn鏀two, zwa篡wszy na to, 瞠 plac闚ki by造 ca趾iem odizolowane od miasta.

Tych eksperyment闚 nie przeprowadzano?

Znalaz豉m informacj tylko o jednym eksperymencie z 1890 roku z udzia貫m psa i czternastoletniego ch這pca. Bez w徠pienia wykonany w dobrej wierze, dzi wydaje si okrutny. Doktor Abel M. Phelps podj掖 nieudan pr鏏 przeszczepu psiej ko軼i ch這pcu, kt鏎emu po operacji wyprostowania skrzywionej ko軼i w nodze zosta這 niegoj帷e si z豉manie - stopa ch這pca lu幡o opada豉 w kostce. Przed operacj Phelps przeci掖 psu struny g這sowe, 瞠by ten nie skomla. Amputowa prawie po這w jednej z 豉p psa. Za pomoc aluminiowego ko趾a i drutu zamocowa odcinek ko軼i psa pomi璠zy niezro郾i皻ymi ko鎍ami ko軼i ch這pca. Nast瘼nie umieszczono psa obok ch這pca i przyszyto kikut jego 豉py do tkanek mi瘯kich nogi ch這pca. Idea by豉 taka, 瞠 zwierz b璠zie zaopatrywa這 wstawion ko嗆 w krew, dop鏦i nie przejmie tego zadania krwiobieg ch這pca. Eksperyment oczywi軼ie si nie powi鏚.

Jak sko鎍zy豉 si historia Blackwell Island?

Na pocz徠ku XX wieku plac闚ki zacz皻o sukcesywnie przenosi w inne miejsca - Zak豉d Karny przeniesiono na przyk豉d na wysp Rikera. To, co jednak dzia這 si p騧niej tam czy w plac闚kach takich jak Willowbrook State School w Nowym Jorku [plac闚ka dla upo郵edzonych intelektualnie dzieci otwarta w 1947 roku - przyp. red.], pokaza這, 瞠 nie wyci庵ni皻o 瘸dnych wniosk闚 z wcze郾iejszych b喚d闚. Zarz康com plac闚ek wydawa這 si, 瞠 problem le篡 w tym, jak zaprojektowane by造 budynki, w kt鏎ych si mie軼i造, a nie w tym, jak by造 prowadzone. 

Zak豉d Karny na wyspie Rikera uchodzi do dzisiaj za jedno z najgorszych wi瞛ie w Stanach Zjednoczonych. To, co 豉mie mi serce, a co trwa po dzi dzie, to praktyka stawiania zarzut闚 nieletnim powy瞠j szesnastego roku 篡cia jak doros造m, a nast瘼nie wsadzanie ich do wi瞛ienia z m篹czyznami, kt鏎zy ich gwa販.

Nazw wyspy zmieniono w 1973 roku na wysp Roosevelta. W 1968 roku wyspa zosta豉 przeznaczona na u篡tek mieszkaniowy, w tej chwili 篡je tam oko這 12 tysi璚y ludzi (fot: Shutterstock.com)

Z jakich powod闚 ta ksi捫ka jest dla ciebie wa積a?

Moim g堯wnym celem by這 zwr鏂enie uwagi na to, co dzia這 si na wyspie Blackwell. 疾by da 鈍iadectwo nadu篡ciom, do jakich tam dochodzi這. Pozna豉m r闚nie mechanizm kryminalizacji ubogich. W 鈍iadomo軼i spo貫cznej nadal utrzymuje si powi您anie mi璠zy przest瘼czo軼i a ub鏀twem.

Wystarczy spojrze na statystyki ameryka雟kie dotycz帷e tego, kto trafia do zak豉d闚 karnych - to w przewa瘸j帷ej liczbie ludzie o niskich i bardzo niskich dochodach, kt鏎ych nie sta na wp豉cenie kaucji, co powoduje, 瞠 od razu wysy豉ni s na przyk豉d na wysp Rikera. Ludzie bogaci, kt鏎zy dopuszczaj si oszustw gospodarczych, czy koncerny farmaceutyczne odpowiedzialne za wypuszczanie na rynek szkodliwych lek闚, rzadko ponosz jakiekolwiek konsekwencje. Dlaczego do wi瞛ie trafiaj ludzie, kt鏎zy ukradli kanapk, a nie ci, przez kt鏎ych inni choruj, a nawet umieraj?

Stacy Horn, 'Wyspa pot瘼ionych. Prawdziwa historia wyspy Blackwell', Wydawnictwo Znak (fot: materia造 prasowe)

Ewa Jankowska. Dziennikarka i redaktorka, absolwentka Polskiej Szko造 Reporta簑. Zaczyna豉 w Wirtualnej Polsce w dziale Kultura, publikowa豉 wywiady w serwisie Ksiazki.wp.pl. Pracowa豉 r闚nie serwisie Nasze Miasto i Metrowarszawa.pl, gdzie z czasem awansowa豉 na redaktor naczeln.

Dzi瘯ujemy, 瞠 przeczyta豉/e do ko鎍a nasz artyku. Je瞠li Ci si podoba, to wypr鏏uj nasz nowy newsletter z najciekawszymi i najlepszymi tekstami portalu.

KLIKNIJ, BY ZAPISA SI NA NEWSLETTER