Ten artyku jest cz窷ci cykluZagrajmy w zielone
Samog堯w nale篡 do ryb rozdymkokszta速nych, czyli nie ma ko軼i ciemieniowych, nosowych i oko這oczodo這wych (Shutterstock.com)
Samog堯w nale篡 do ryb rozdymkokszta速nych, czyli nie ma ko軼i ciemieniowych, nosowych i oko這oczodo這wych (Shutterstock.com)

Widok wystaj帷ej z wody p貫twy grzbietowej od razu przywodzi na my郵 rekina. Bez obaw, najwi瘯szym przysmakiem tej niezwyk貫j ryby nie jest mi瘰o ssak闚, ale przede wszystkim meduzy. Nie pogardzi r闚nie kalmarami, planktonem czy algami.

Du瘸 p貫twa grzbietowa robi wra瞠nie. Podobnie jak p貫twa odbytowa, kt鏎a zwykle u ryb znajduje si mi璠zy odbytem a ogonem. Tyle 瞠 w przypadku tej ryby ogon praktycznie nie istnieje. Jest za to co na kszta速 zaokr庵lonego steru nazywanego clavus. P貫twa nie tylko przypomina ster, ale tak瞠 tak pe軟i funkcj.

Najwi瘯sz cz窷 cia豉 ryby stanowi jej g這wa i dlatego zyska豉 ona nazw "samog堯w". Inna to "mola", co po 豉cinie oznacza "kamie m造雟ki" i ma opisywa jej kszta速. Te warunki fizyczne sprawiaj, 瞠 samog這wy p造waj bardzo powoli, cz瘰to przemieszczaj帷 si w wodach m鏎z i ocean闚 (preferuj ciep貫 i umiarkowane) w pozycji na boku.

Informacje o Mola molaInformacje o Mola mola materia造 w豉sne

Najnowsze wiadomo軼i, poruszaj帷e historie, ciekawi ludzie - to wszystko znajdziesz na Gazeta.pl

K徙iel s這neczna

Samog堯w i mola to niejedyne nazwy, jakimi okre郵a si egzotyczn ryb. Jedn z najbardziej popularnych jest "ryba s這鎍e" lub "s這necznik" (z ang. sunfish), ze wzgl璠u na silnie sp豉szczone bocznie cia這. Ale ze s這鎍em 陰czy j nie tylko kszta速.

Cho ryba sp璠za najwi璚ej czasu w morskich g喚binach, gdzie poluje na sw鎩 ulubiony pokarm – stu豚iop豉wy, czyli meduzy – to od czasu do czasu wyp造wa na powierzchni, 瞠by wygrza si w nas這necznionych wodach. 

Itsumi Nakamura z Uniwersytetu w Tokio, 瞠by zbada zachowanie moli, wraz z zespo貫m z這wi kilkana軼ie ryb w okolicy zatoki Funakoshi. Badacze przyczepili do ich cia ma貫 o鈍ietlone kamery oraz termometry, kt鏎e odczepia造 si po kilku dniach. Na podstawie zebranych danych badaczom uda這 si ustali, 瞠 samog這wy mo瞠 nie s najlepszymi p造wakami, ale na pewno nie s zwierz皻ami leniwymi. Z g喚boko軼i nawet 200 m, gdzie temperatura spada poni瞠j 12 st. Celsjusza, na powierzchni wody wyp造wa造 kilka razy w ci庵u dnia. Po co, skoro wolno przecie p造waj帷e stworzenia mog造by po鈍i璚i ten czas na 瞠rowanie?

Okaza這 si, 瞠 samog這wy maj takie zdolno軼i regulacji temperatury cia豉, 瞠 ocieplaj si nawet siedem razy szybciej, ni wych豉dzaj. Op豉ca im si wi璚 kilka razy dziennie przemierza tras w g鏎 i w d馧, przy powierzchni sp璠zi chwil, a potem wr鏂i w g喚biny, aby kontynuowa o wiele d逝窺ze polowanie.

Mola p造waj przy powierzchni wody. Maj ku temu swoje powody (Shutterstock.com)

Mo磧iwe, 瞠 jest jeszcze jeden pow鏚, dla kt鏎ego mole pojawiaj si tu przy powierzchni wody. To tam mog pozby si paso篡t闚.

Cia這 samog這w闚 nie jest pokryte 逝skami, ale grub i elastyczn sk鏎, dlatego tak cz瘰to atakowane s przez paso篡ty, i to a 40 r騜nych rodzaj闚. Co si dzieje, gdy samog這wy zbli瘸j si do powierzchni wody? Zaobserwowano, jak niekt鏎e gatunki ptak闚, mi璠zy innymi albatrosy, wydziobuj, a nast瘼nie zjadaj paso篡ty z ich sk鏎y, w ten spos鏏 j oczyszczaj帷. "Czy軼icielami" s tak瞠 niekt鏎e gatunki ma造ch ryb zamieszkuj帷ych p造tkie wody.

 

Zdarza si nawet, 瞠 mole wyskakuj ponad tafl, i to a na wysoko嗆 trzech metr闚! To te spos鏏 na pozbycie si nieproszonych go軼i z ich cia. Mole licz na to, 瞠 uderzenie o tafl wody b璠zie na tyle silne, 瞠 cz窷 paso篡t闚 oderwie si od sk鏎y.

Gigant

Samog堯w ma wi璚ej nietypowych cech ni tylko brak ogona. Nale篡 do ryb rozdymkokszta速nych, czyli nie ma ko軼i ciemieniowych, nosowych i oko這oczodo這wych. Samica samog這wa to jedna z najp這dniejszych ryb – jednorazowo mo瞠 wytworzy oko這 300 mln jaj. Z tej masy wieku doros貫go do篡wa zaledwie kilka ryb. Gdyby by這 inaczej, samog這w闚 by這by wi璚ej ni 郵edzi. Warto jeszcze odnotowa, 瞠 samog堯w pozbawiony jest p璚herza p豉wnego, kt鏎y pozwala utrzymywa si w bezruchu na r騜nych g喚boko軼iach i nie opada na dno.

Samog堯w wy這wiony w 1910 u wybrze篡 Kalifornii. Osobnik na zdj璚iu wa篡 ok. 1,6 tony (Peter Victor Reyes/ Wikimedia Commons) , Samog堯w praktycznie przez ca造 czas ma lekko uchylony otw鏎 g瑿owy, co sprawia, 瞠 wygl康a tak, jakby nieustannie si czemu dziwi (Shutterstock.com)

Sp鎩rzmy jeszcze raz na to stworzenie: praktycznie przez ca造 czas ma lekko uchylony otw鏎 g瑿owy, co sprawia, 瞠 wygl康a tak, jakby nieustannie si czemu dziwi這. Nie jest w stanie ca趾owicie go zamkn望 z powodu z瑿闚, kt鏎e uk豉daj si w kszta速 dzioba. Najwi瘯sze wra瞠nie robi jednak rozmiar samog這wa – trafi on nawet do Ksi璕i rekord闚 Guinnessa jako najci篹sza ryba kostnoszkieletowa. Do kostnoszkieletowych zaliczamy te pstr庵a, dorsza czy makrel, ale gdzie im do moli. Doros貫 osobniki samog這wa potrafi urosn望 do trzech metr闚 d逝go軼i i wa篡 nawet dwie i p馧 tony, czyli prawie tyle, ile doros造 nosoro瞠c! W 鈍iecie ryb wi瘯sze rozmiary osi庵aj tylko rekiny.

Ogromny samog堯w zosta zaobserwowany u wybrze篡 miasta Kamogawa w Japonii w 1996 roku – wa篡 2,3 tony i mierzy 2,72 m d逝go軼i.

W pobli簑 Whangarei Heads w Nowej Zelandii w 2006 roku znaleziono ryb, kt鏎a mia豉 3,3 m d逝go軼i, a jej wag oszacowano na 2,2–2,3 tony. Prawdopodobnie jeszcze d逝窺zego samog這wa z這wiono u wybrze篡 wyspy Aji w Japonii – mia 3,32 m d逝go軼i, ale pomiary by造 niepe軟e, bo okaz nie zosta zwa穎ny.

Bliskie spotkanie z ryb s這鎍e zawsze budzi ogromne emocje. 16 grudnia 2021 roku ameryka雟ki aktywista ekologiczny i mi這郾ik ocean闚 Rich German opublikowa w mediach spo貫czno軼iowych niesamowite zdj璚ie samog這wa, kt鏎y przep造wa tu obok jego deski i jest tak d逝gi jak ona. "To prawdopodobnie najwi瘯szy samog堯w, jakiego w 篡ciu widzia貫m" – skomentowa.

"Dlaczego nienawidz samog這wa"

Gdy wpisze si w wyszukiwark Google fraz rozpoczynaj帷 si od "why sunfish are..." (z ang. dlaczego ryby s這鎍e s…), w鈔鏚 najpopularniejszych rozwini耩 s: "why sunfish are the worst fish" (dlaczego ryby s這鎍e s najgorszymi rybami), "why are sunfish so useless" (dlaczego ryby s這鎍e s tak bezu篡teczne). Sk康 taka niech耩 do stworzenia, kt鏎e przez naukowc闚 postrzegane jest jako raczej przyjazne, a dla cz這wieka zupe軟ie nieszkodliwe? Ba, samog這wy to z natury samotnicy, lecz je郵i napotkaj na swojej drodze nurka, nie uciekaj przed nim, wr璚z mu towarzysz!

Popularne frazy nie wzi窸y si jednak w wyszukiwarce znik康. W 2017 roku Amerykanka Scout Burns opublikowa豉 na swoim profilu na Facebooku d逝gi wpis o moli, kt鏎y sta si viralem – zareagowa這 na niego ponad 130 tys. u篡tkownik闚. Scout wyja郾ia, dlaczego tak bardzo nienawidzi ryby s這鎍e i dlaczego uwa瘸 j za najwi瘯sz pora磬 ewolucji. Jej wpis ma te polskie t逝maczenie, kt鏎e mo積a przeczyta w komentarzu pod postem.

Wpis Scout Burns przez wiele os鏏 uwa瘸ny jest wr璚z za szkodliwy. W obronie ryby stan瘭i u篡tkownicy Facebooka, kt鏎zy nie godz si na robienie czarnego PR-u niekt鏎ym gatunkom zwierz徠 tylko dlatego, 瞠 pozornie wydaj si niepotrzebne. Przeciwnicy Burns podkre郵aj, 瞠 fakt, i samog堯w przetrwa jako gatunek, mimo 瞠 odziedziczy po swoich przodkach takie cechy, a nie inne, jest jego wielkim sukcesem. Tym, co sprawia, 瞠 ekosystem, w kt鏎ym 篡jemy, funkcjonuje sprawnie, jest r騜norodno嗆 gatunkowa. Ka盥y gatunek, bez wzgl璠u na to, jak wielk "pora磬 ewolucji" by si wydawa, jest u篡teczny.

Nara穎ny na wygini璚ie

Liczba samog這w闚 z roku na rok maleje. Mola nale篡 do gatunk闚 nara穎nych na wygini璚ie wed逝g klasyfikacji Mi璠zynarodowej Unii Ochrony Przyrody [to trzecia z siedmiu kategorii na skali okre郵aj帷ej stopie zagro瞠nia, gdzie 1 oznacza gatunki najmniejszej troski, a 7 – gatunki wymar貫 – przyp. red.]. G堯wnym wrogiem ryby nie s rekiny, orki czy lwy morskie, dla kt鏎ych jest pokarmem, ale cz這wiek.

Samog堯w jako gatunek ma do嗆 spory zasi璕 – zamieszkuje morza i oceany strefy ciep貫j i umiarkowanej na ca貫j planecie. Bardzo ma貫 jest wi璚 prawdopodobie雟two, 瞠 szybko wyginie. Najpewniej b璠zie znika lokalnie. Jest ofiar prze這wie i w zwi您ku z tym, 瞠 na 鈍iecie jest coraz mnie ryb s這鎍e, Unia Europejska zakaza豉 konsumpcji samog這w闚 i handlu nimi. Wci捫 jednak pozostaj przysmakiem w Japonii, Korei Po逝dniowej i w Tajwanie, gdzie s serwowane w ekskluzywnych restauracjach.

Samog堯w ginie te zapl徠any w sieci skrzelowe, kt鏎e s逝膨 rybakom do po這wu zupe軟ie innych gatunk闚 ryb. Sieci s ogromne, bo d逝gie na setki metr闚, do tego niemal瞠 niewidoczne, ale jednocze郾ie bardzo skuteczne.

Kolejnym zagro瞠niem dla moli jest zanieczyszczenie m鏎z i ocean闚 plastikiem. Samog這wy myl plastikowe torby i inne odpady z meduzami i si nimi d豉wi.

Samog堯w w Ba速yku

Cho samog堯w nie przepada za zimnem, zdarza si, 瞠 zab陰dzi i trafi do w鏚, kt鏎e staj si dla niego pu豉pk.

Pewnego listopadowego dnia w 2019 roku rybacy pracuj帷y na Mierzei Wi郵anej bardzo si zdziwili, kiedy w sieciach opr鏂z 這sosi znale幢i niespodziewany 逝p – egzotyczn ryb. Rybacy przekazali j do Morskiego Instytutu Rybackiego, gdzie zosta豉 zbadana i zidentyfikowana.

Zdarza si, 瞠 mola wraz z ciep造m pr康em zatokowym wp造nie do Morza P馧nocnego, a stamt康 cie郾inami du雟kimi do Ba速yku. U wybrze篡 Niemiec widziano j 23 razy, po raz pierwszy w po這wie XIX wieku. W polskiej cz窷ci Ba速yku – zaledwie pi耩. Pierwszego samog這wa rybacy z這wili w Zatoce Puckiej prawie 20 lat temu.

Najnowsze wiadomo軼i, poruszaj帷e historie, ciekawi ludzie - to wszystko znajdziesz na Gazeta.pl

Cho widok tego stworzenia mo瞠 budzi ekscytacj, jego obecno嗆 w polskim morzu powinna raczej zasmuci. Mola nie znajdzie drogi powrotnej do domu, a gdy tylko nadejdzie zima i wody Ba速yku bardziej si och這dz, zginie.

Zobacz wideo Leczy rybki, operuje je nawet w narkozie. 'Ludzie my郵, 瞠 ich wkr璚am'

*Klasyfikacja stopni zagro瞠nia wygini璚iem:

EX (z ang. extinct) – gatunek wymar造
EW (z ang. extinct in the wild) – wymar造 na wolno軼i
CR (z ang. critically endangered) – krytycznie zagro穎ny
EN (z ang. endangered) – zagro穎ny wymarciem w niedalekiej przysz這軼i
VU (z ang. vulnerable) – umiarkowanie zagro穎ny
NT (z ang. not threatened) – gatunek niskiego ryzyka, bliski zagro瞠niu
LC(z ang. least concerned) – gatunek najmniejszej troski

Ewa Jankowska. Dziennikarka. Redaktorka. W mediach od 2011 roku. W redakcji magazynu Weekend od 2019 roku. Wsp馧autorka zbioru reporta篡 "Przewiew". Jedna z laureatek konkursu "Uzale積ienia XXI wieku" organizowanego przez Fundacj Inspiratornia. Je郵i chcesz si podzieli ze mn swoj histori, napisz do mnie: ewa.jankowska@agora.pl.

Pi徠ka Weekendu: Jak pom鏂 samog這wom?

1. Wspieraj pozytywny wizerunek gatunk闚 zwierz徠. Ka盥y gatunek to wa積y element ca貫go ekosystemu. 2. Ogranicz zu篡cie plastiku. 3. Spo篡waj ryby, kt鏎e nie zosta造 z這wione w sieci skrzelowe. 4. Po pobycie na pla篡 lub w pobli簑 wody pozbieraj po sobie 鄉ieci. 5. Wspieraj dzia豉nia organizacji, kt鏎e walcz z zanieczyszczeniem m鏎z i ocean闚.