artyku造
Foka szara (fot. Adam Wajrak/ Agencja Wyborcza.pl)
Foka szara (fot. Adam Wajrak/ Agencja Wyborcza.pl)

Micha Gostkiewicz: Ba速yk w ci庵u ostatnich kilku tygodni wyrzuci na brzeg pi耩 martwych fok . To normalne?

Sebastian Kobus: 妃ier foki to nie jest nic niezwyk貫go. Wiele fok ginie w wyniku przy這wu, czyli zapl徠ania si w sieci rybackie. Szczeg鏊nie nara穎ne s m這de, niedo鈍iadczone foki. Natomiast to, z czym mamy teraz do czynienia, jest tragiczne. Nie przypominam sobie, by foki gin窸y tak intensywnie - i to niekt鏎e z nich by mo瞠 bezpo鈔ednio z r彗 ludzi.

Foka w fokarium na Helu (fot. Iwona Burdzanowska/AG)

W豉郾ie. Pierwsza mia豉 rozci皻y brzuch, druga rozbit czaszk, pozosta貫 zwi您ano sznurem i te rozci皻o im brzuchy. Ceg造 i sznura u篡wa tylko jedno stworzenie na 鈍iecie - cz這wiek. Kto morduje foki?

Cia豉 tych zwierz徠 by造 w znacznym stopniu rozk豉du. Kto to zrobi? Opcji jest du穎. By mo瞠 kto je rzeczywi軼ie zabi i obci捫y ci篹arem oraz rozci掖 brzuchy, 瞠by rozd皻e gazami cia豉 nie wydoby造 si na powierzchni. Kto m鏬 te znale潭 te foki martwe i nie zg這si tego s逝瘺om - bo musia豚y rozmawia z policj, t逝maczy si. Wi璚 spr鏏owa - nieskutecznie - ukry cia豉.

Nie chc wskazywa, kto to zrobi, bo tego nie wiemy. Ale przypominam, 瞠 foki s obj皻e ochron gatunkow w Polsce, wi璚 spraw zajmuj si policja i prokuratura. Za zabicie foki i za zn璚anie si nad fokami grozi do 3 lat pozbawienia wolno軼i.

W mediach pojawi造 si ju rozmowy z rybakami, kt鏎zy alarmuj, 瞠 foki wy瞠raj im z sieci po堯w i 瞠 trzeba z fokami walczy. Pomstuj na ochron tych zwierz徠, uwa瘸j, 瞠 wzrost ich liczby prze這篡 si na ich straty, bo foki traktuj sieci z po這wem jak szwedzki st馧 .

Nie b璠ziemy wskazywa palcami sprawc闚, nie maj帷 dowod闚.

Natomiast konflikt na linii foka-cz這wiek jest faktem. 100 lat temu w Ba速yku by這 3 razy wi璚ej tych morskich ssak闚 - ponad 100 tysi璚y. Obecnie jest ich oko這 30 tysi璚y. Pod koniec lat 70. w wyniku polowa w Ba速yku zosta這 ok. 3 tysi帷a fok szarych. Ale jeszcze kilka dekad temu niemal zupe軟ie przestano je odnotowywa u po逝dniowych wybrze篡.

Foka szara w Czo逍inie (fot. Beata Kitowska/AG)

Czy to przez foki jest mniej ryb w Ba速yku?

Foki oczywi軼ie poluj na ryby, ale nie mo瞠my wini ich za zmniejszaj帷 si populacj dziko 篡j帷ych stad ryb w Ba速yku. Morze Ba速yckie zmaga si z wieloma problemami, jednym z nich jest eutrofizacja, czyli prze篡幡ienie w鏚, przek豉daj帷e si na wzrost glon闚 i sinic, a w konsekwencji zmniejszenie dop造wu 鈍iat豉 do g喚bszych warstw wody i obumieranie organizm闚 篡wych na dnie i przy dnie. Sinice i glony, kt鏎e dzi瘯i eutrofizacji rozwijaj si, potem obumieraj i opadaj potem na dno. Bakterie rozk豉daj obumar貫 sinice, a przy tym zu篡waj tlen w przydennych warstwach wody i tworz tam strefy beztlenowe - bez 篡cia. W ci庵u 115 lat te strefy beztlenowe powi瘯szy造 si dziesi璚iokrotnie. Zajmuj 14 proc. dna Morza Ba速yckiego. Nie ma tam ryb, bo nie ma czym oddycha. Poza tym jako rolnicza Polska wlewamy do Ba速yku du穎 tzw. biogen闚, kt鏎e t eutrofizacj wzmagaj - 37 proc. wszystkich zwi您k闚 azotu i prawie 48 proc. zwi您k闚 fosforu. G堯wnie z obszar闚 rolniczych.

Drugi problem to zagubione narz璠zia po這wowe, kt鏎e generuj tzw. przy堯w - czyli niekontrolowane "這wienie si" nie tylko ssak闚 morskich jak foki i mor鈍iny, ale i ryb. Wed逝g naszych szacunk闚 w porzucone narz璠zia po這wowe generuj przy堯w, kt鏎y stanowi od 6 do 20 proc. ich pierwotnej skuteczno軼i. Poza tym limity po這wowe na niekt鏎e gatunki s nadal bardzo tolerancyjne - niekt鏎e gatunki ryb, jak np. dorsz, wci捫 nie mog odbudowa populacji do takiej wielko軼i, jak umo磧iwia 鈔odowisko Morza Ba速yckiego.

W g堯wnej mierze to my, ludzie, odpowiadamy za zmniejszenie populacji ryb. I trudno wini foki, 瞠 od篡wiaj si naturalnym dla siebie pokarmem.

Foka w fokarium na Helu (fot. Iwona Burdzanowska/AG)

ζkomym k御kiem dla fok s na przyk豉d ba速yckie 這sosie, bardzo cenione przez rybak闚. I tu interesy rybak闚 i fok s sprzeczne. Jak rozwi您a ten problem nie robi帷 krzywdy fokom ani rybakom? Trudno pot瘼ia rybak闚 - przecie 篡j z tego, co z這wi.

We幟y na przyk豉d Szwecj. Tamtejsi rybacy u篡waj narz璠zi po這wowych, kt鏎e skutecznie 這wi ryby, a nie daj fokom mo磧iwo軼i 豉twego wyjadania ryb. S to na przyk豉d klatki dorszowe. Rybacy s te ubezpieczeni od strat w po這wach, mi璠zy innym od niszczenia narz璠zi przez foki.

A co z informacj o odstrzale fok, na kt鏎y w Szwecji zezwolono?

W Szwecji dozwolony jest odstrza niewielkiej liczby fok, a nawet te limity nie s do ko鎍a wykorzystywane. Dlaczego w og鏊e jest? Poniewa, w przeciwie雟twie do wybrze篡 po逝dniowych, w tym przeludnionych polskich pla, na wybrze瘸ch p馧nocnego Ba速yku foki i inne gatunki maj doskona貫 warunki do rozrodu - cisz, spok鎩 i przestrze. Wi璚 jest ich tam o wiele wi璚ej. Ponadto w krajach skandynawskich obecna jest tradycja polowa na foki i wykorzystywania pochodz帷ych z nich produkt闚. W Polsce tradycja polowa na foki zanik豉 ponad 100 lat temu i nie ma dla niej akceptacji spo貫cznej. Poza tym u nas foki si nie rozmna瘸j. W 2016 roku zaobserwowano jedyny przypadek narodzin foki na naszym wybrze簑. W Polsce ka盥a napotkana przez nas m這da foka, kt鏎a jest w z貫j kondycji (odwodniona, niedo篡wiona, chora, os豉biona lub ma urazy cia豉), powinna by rehabilitowana w Stacji Morskiej w Helu.

Foka szara w fokarium na Helu (fot. Beata Kitowska/AG)

Dlaczego?

Je郵i foka jest chora lub s豉ba to wymaga pomocy. Zdrowe foki musz sobie radzi same. Foka musi dostosowa si do swojego naturalnego 鈔odowiska, jakim jest Morze Ba速yckie, ale je郵i jest samotna, to jest zdana tylko na siebie. Bezbronna. Dlatego te wymaga pomocy cz這wieka.

Tymczasem w marcu tego roku pos豉nka PiS Dorota Arciszewska- Mielewczyk zaproponowa豉, by obj望 foki odstrza貫m . Nazwa豉 je szkodnikami.

Musimy sobie zda spraw, 瞠 foki w 鈔odowisku Morza Ba速yckiego by造 na d逝go przed nami. S nierozerwalnie zwi您ane z tym ekosystemem od ok. 9 tysi璚y lat. Argumentem przeciw odstrza這wi jest przede wszystkim to, 瞠 foki s pod ochron. Po drugie ka盥y naturalny ekosystem ma to do siebie, 瞠 reguluje si sam. Nie mo瞠my wi璚 m闚i, 瞠 liczebno嗆 jakiego gatunku jest zbyt du瘸. Poza tym wiadomo, 瞠 odstrza造 fok nie s skuteczne.

Co robi, kiedy znajdziemy os豉bion, chor, rann lub nawet martw fok na pla篡?

Najlepiej wezwa wolontariuszy B喚kitnego Patrolu WWF. S specjalnie szkoleni do takich interwencji na pla篡. Wolontariuszy jest oko這 200, patroluj ca貫 polskie wybrze瞠 Morza Ba速yckiego. Ratuj nie tylko foki, ale tak瞠 ptaki czy mor鈍iny. Numer do Patrolu to: (+48) 795536009. Poza tym przed wej軼iami na pla瞠 s usytuowane tablice informuj帷e o mo磧iwo軼i spotkania np. fok, gdzie r闚nie widnieje numer do wolontariuszy B喚kitnego Patrolu WWF.

Foka w zoo w Gda雟ku-Oliwie (fot. Renata D帳rowska/AG)

Sebastian Kobus. Pracownik Fundacji WWF Polska, specjalizuje si w komunikacji projekt闚 WWF zwi您anych z Morzem Ba速yckim.

Micha Gostkiewicz. Dziennikarz i redaktor magazynu Weekend.Gazeta.pl. Wcze郾iej dziennikarz Gazeta.pl, "Dziennika" i "Newsweeka". Stypendysta Murrow Program for Journalists (IVLP) Departamentu Stanu USA. Absolwent Polskiej Szko造 Reporta簑.

CHCESZ DOSTAWA WI犴EJ DARMOWYCH REPORTA玆, POG牞IONYCH WYWIAD紟, CIEKAWYCH SYLWETEK - POLUB NAS NA FACEBOOKU