artykuły
Jarosław Kaczyński w tłumie swoich zwolenników (fot. Adam Stępień/ Agencja Wyborcza.pl)
Jarosław Kaczyński w tłumie swoich zwolenników (fot. Adam Stępień/ Agencja Wyborcza.pl)

Zadowolony wyborca Prawa i Sprawiedliwości, który wyłania się z raportu "Dobra zmiana w Miastku . Neoautorytaryzm w polskiej polityce z perspektywy małego miasta" socjologa prof. Macieja Gduli i jego współpracowników, to koszmar opozycji. Gdyby chcieć wyrazić jego myśli prostym językiem, brzmiałoby to mniej więcej tak:

Nie jestem biedny, przegrany ani głupszy od was. Sam wybieram media, które czytam. I mam wreszcie głos. Dał mi go PiS. Dobrze, że Kaczyński wali w elity, bo się już nachapały. Dosyć tego. Tyle gadaliście, że my Polacy jesteśmy na dorobku, że pokora i praca. A ja już się tyle narobiłem, i zarobiłem, że nie muszę być pokorny. Mam godność, swój rozum, zarabiam lepiej, a teraz chcę być dumny z mojego kraju. A wy, "elity", mówicie mi, że nie wiem, nie znam się i nic nie rozumiem

Elity zawiodły Polaków. I co dalej?

Gdula wziął na warsztat małe polskie miasto w którym wygrał PiS, dokładnie przepytał mieszkańców, a to, co usłyszał, obala - i nic dziwnego - wizję pokutującą w opozycji, w KOD i innych ośrodkach antypisowskiej narracji. Dobrze ją znacie: Elektorat PiS to sami przegrani, biedni, sfrustrowani, wyrzuceni na margines, poszkodowani przez system. Elektorat PiS nienawidzi elit, bo nakradły. Bo patrzyły z góry, bo pouczały pogardzanych przez siebie "Januszy" i "Grażyny" z wysokości swojej mądrości. Bo elity są skorumpowane i niemoralne.

Jarosław Kaczyński ze związkowcami z 'Solidarności' na obchodach rocznicy stanu wojennego (fot. Kuba Atys/AG)

Tylko część tej narracji jest prawdziwa. Ta, w której mowa o tym, że Polaków zawiodły elity. Gdula udowadnia, że wyborcy PiS nie są sfrustrowanymi i przegranymi niższymi klasami społeczeństwa. PiS wygrał przecież w niemal wszystkich grupach społecznych i wiekowych. A opozycja wciąż nie rozumie, dlaczego.

Ano dlatego - wynika z badań w Miastku (ukryte pod tą nazwą jest prawdziwe małe miasto w Polsce) - że zaproponował spójną wizję, tożsamość, z którą miliony Polaków mogły się identyfikować. Tożsamość zwykłego człowieka, który uważa, że jego życie jest zwyczajne, ale spełnione, i że całkiem dobrze je kontroluje. I w pełni się zgadza z piętnowaniem elit przez PiS.

Elity na cenzurowanym

Bo elity to ci, którzy już dostali, więc się im nie należy. Należy się nam, zwykłym ludziom, na przykład 500 plus już dawno nam się należało. Nie należy się jednak też słabszym od "zwykłych ludzi" - w raporcie badani wyraźnie sygnalizują przekonanie, że "patologii" - czyli tym, co przepiją, zmarnują -  kasy dawać nie wolno. Ani tym bardziej uchodźcom. Ich nie chcemy tu w ogóle, bo to lenie i uciekają od walki za swoją ojczyznę.

"Trzy filary neoautorytarnej oferty PiS to rozliczenie elit, przynależność do wspólnoty narodowej uwzględniającej inny zestaw aspiracji niż właściwy tylko klasie średniej, wreszcie dominacja nad słabszymi"

- pisze Michał Sutowski z Krytyki Politycznej, podsumowując raport Gduli . A sam Gdula dodaje w TOK FM, że "siła wyborców PiS bierze się z poczucia dominacji nad elitami i nad słabszymi, na przykład uchodźcami."

Elita kontra chamy

Bronił elit niedawno Krzysztof Łoziński:

"Wszystko to, co się obecnie dzieje, to nobilitacja chamstwa, to bydło na salonach. (...) Cham wyrasta na pomniki, cham zaczyna być wzorcem patriotyzmu, kultury, myśli. (...) Cham dzierży władzę, a wrogiem chama są "elity"

- napisał szef KOD . Wyrażając sposób myślenia wielu tysięcy ludzi, mających dosyć brutalności w polityce, a wcale niekoniecznie będących opływającymi w dostatek beneficjentami polskiej transformacji.

Lider KOD, Krzysztof Łoziński (fot. Franciszek Mazur/AG)

I  się zagotowało - na prawicy i lewicy. Łoziński usłyszał i przeczytał, że jest elitarystą, że to, co napisał, to idealny przykład pogardy elit dla słabszych, tych mniej fajnych, spoza elitarnej bańki. "Lider KOD z pogardą o Polakach" - grzmiało "Do Rzeczy" .

Czyżby? Wszystkich broniących "chama" przed "inteligentem" odsyłam do dyskusji, jaka rozpętała się w sieci , gdy pewien profesor w kulturalny sposób odmówił przyjęcia orderu od prezydenta Andrzeja Dudy . Jeżeli to nie jest chamstwo, to od dziś chamstwem zaczynam nazywać granie na lutni i czytanie poezji.

"W 2018 roku obozowi anty-PiS nie wolno się zamykać w kokonie wyższości. Że oto cham wszedł na salony i zrobił kupę. (...) Niestety w tę stronę ciągnie opozycję zaplecze intelektualne, a przynajmniej duża jego część. Kolejne wywiady z pisarzami, aktorami pełne są takich rewelacji, a kto mocniej na Facebooku dowali "chamowi", ten w większej potem chodzi chwale, jak odważnie wygarnął"

- napisał publicysta Gazeta.pl Grzegorz Sroczyński w swoich radach dla opozycji na 2018 rok.

Jasne, pogarda dla drugiego człowieka jest złem - nieważne, kto kim gardzi. I właśnie dlatego czynienie z  elit jedynego "czarnego luda" polskiej demokracji, co sugeruje prawica - ale sekunduje jej w tym nierzadko lewica -  nie jest niczym dobrym. Bo nie ma historii takiego państwa, w którym bicie w elity skończyłoby się dobrze. Podobnie jak gnębienie chłopstwa czy atak na którąkolwiek grupę społeczną. Dzielenie społeczeństwa i nastawianie jednej grupy przeciwko innej nigdy w historii świata nie skończyło się dobrze.

Co się dzieje w kraju, który traci elitę? Czego uczy Rewolucja Francuska, czy - bliżej naszych czasów, z zachowaniem wszelkich proporcji - Związek Radziecki za Stalina? Czy - żeby poszukać na własnym podwórku - Polska po II wojnie albo po Marcu 1968?

Protest w obronie sądów w Krakowie (fot. Jakub Porzycki/AG)

Po pierwsze, że jeśli zmarginalizujemy elitę, lub w jakiś sposób pozbędziemy się jej z życia publicznego, to wytworzy się społeczna pustka. Co ją wypełnia? Szybko awansująca "nowa elita". A skąd się będzie rekrutować? Ano z tych, którym dałem głos na początku tego tekstu, z ludzi będących koszmarem opozycji. Po drugie -  że wymiana elit dokona się nie w drodze stabilnego procesu, a w wyniku gwałtownej rewolucji. A to, że rewolucja nigdy nie jest sprawiedliwa i pożera własne dzieci, to wręcz truizm. Dodajmy oczywistość - że nie jest dobra dla gospodarki, dla stabilności społeczeństwa, dla pozycji państwa w stosunkach międzynarodowych.

Stara elita zaś może już nie mieć powrotu do wpływów i władzy. Także w Polsce. Jakub Bierzyński, prezes domu mediowego OMD, współzałożyciel dzisiejszego instytutu Millward Brown, brutalnie określa miejsce środowiska jeszcze niedawno rządzącego Polską :

"Liberalna opozycja (...) musi zrozumieć, że występuje na scenie politycznej w roli wroga ludu: skorumpowanej elity, na której zwykły człowiek bierze teraz odwet za lata symbolicznych upokorzeń. Podkreśla, że "wyborca PiS nie czuje się oszukany. Wręcz odwrotnie. Im bardziej nasila się wojna z elitą, im głośniejsze stają się protesty, tym bardziej utwierdza się w przekonaniu, że PiS rzeczywiście realizuje swoje obietnice".

I co z tym zrobić? Nie, to nie będzie tekst, w którym inteligent z Warszawy będzie niczym Rejtan bronił elit III RP. Bo nagrabiły sobie, oj nagrabiły. Prawnicy, lekarze, naukowcy, dziennikarze, publicyści, ekonomiści, politycy, biznesmeni, pisarze, aktorzy, muzycy. W tych grupach znajdzie się wielu, którzy mieli dla tych rzekomo gorszych od siebie, spoza elity, tylko pogardę. To teraz dostają ripostę prawym sierpowym. Jasne, niech sami też myślą, jak postawić gardę wobec przysłowiowego "chama". Ale nie jest w interesie Polski gremialne bicie w klasę wyższą od prawa do lewa. Nie opłaca nam się jako społeczeństwu bicie ani w elity, ani w inne klasy społeczne. Więc może przestańmy się bić, bo się sami - i "pany", i "chamy" - jako społeczeństwo zaorzemy.

V Marsz Wolności i Solidarności, zorganizowany przez PiS w 2015 r. (fot. Krzysztof Miller/AG)

CHCESZ DOSTAWAĆ WIĘCEJ DARMOWYCH REPORTAŻY, POGŁĘBIONYCH WYWIADÓW, CIEKAWYCH SYLWETEK - POLUB NAS NA FACEBOOKU

Michał Gostkiewicz. Dziennikarz i redaktor magazynu Weekend.Gazeta.pl. Wcześniej dziennikarz Gazeta.pl, "Dziennika" i "Newsweeka". Stypendysta Murrow Program for Journalists (IVLP) Departamentu Stanu USA. Absolwent Polskiej Szkoły Reportażu. Robi wywiady, pisze o polityce zagranicznej i fotografii. Kocha Amerykę od Alaski po przylądek Horn. Prowadzi bloga Realpolitik, bywa na Twitterze.