zakonczone_partnerstwa
Franciszek - pierwszy papież z Ameryki Łacińskiej, pierwszy od czasów ósmego wieku i pontyfikatu Syryjczyka Grzegorza III przywódca kościoła spoza Europy (Zdjęcie dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+)
Franciszek - pierwszy papież z Ameryki Łacińskiej, pierwszy od czasów ósmego wieku i pontyfikatu Syryjczyka Grzegorza III przywódca kościoła spoza Europy (Zdjęcie dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+)

Przez puściusieńki plac św. Piotra Franciszek idzie sam. Powoli. Tylko na schodach prowadzących do mównicy wesprze się na pomocnym ramieniu. 27 marca 2020 roku w Watykanie pada. Jest ślisko, lepiej dmuchać na zimne. Papież podnosi oczy i rozpoczyna słynną modlitwę o ustanie pandemii. „Burza odsłania naszą słabość i obnaża fałszywe i zbędne pewniki, z którymi tworzyliśmy nasze plany, projekty, zwyczaje i priorytety. Pokazuje nam, że zostawiliśmy w stanie uśpienia i opuszczenia to, co zasila i podtrzymuje nasze życie i naszą wspólnotę, i daje im siłę” – kolejne słowa wypowiada spokojnie, ale dobitnie. Podkreśla, że wraz z nadejściem tej burzy – pandemii – „opadła zasłona stereotypów, którymi przykrywaliśmy nasze »ja«, wiecznie zatroskane o własny obraz, i odsłoniła się na nowo błogosławiona wspólna przynależność, od której nie możemy się uchylać; przynależność jako bracia”.

Ta scena otwiera film Jewgienija Afiniejewskiego „Francesco”. Przeplatana jest z nakręconymi z drona obrazami niemal wymarłych miast, pasy jezdni tylko z czasu przecina pojedyncze auto. W marcu 2020 roku przerażeni pandemią ludzie zamknęli się w domach. W Paryżu, Rzymie i Londynie było równie pusto jak na placu św. Piotra. Ten smutny obrazek niesie dziwnie pocieszające doświadczenie wspólnoty.

W jego stylu

A przecież Franciszek mógł postąpić tak jak zwykle: wystąpić w tłumie, głośno, z przepychem. Ale to nie byłoby w jego stylu. Urodzony 84 lata temu w Buenos Aires jako Jose Ignacio Bergoglio jeszcze przed rozpoczęciem swojego pontyfikatu sprzeciwiał się stereotypom wywyższającym hierarchów i dającym im niewyobrażalne przywileje. Regularnie odwiedzał dzielnice biedy, nie bacząc na wysoki odsetek przestępczości. Mył i całował stopy wiernych na długo przed tym, zanim zrobił to na oczach całego świata pięć lat temu w Wielki Czwartek w centrum dla uchodźców na przedmieściach Rzymu.

Franciszek wyznacza nowy kierunek dla Kościoła Katolickiego na całym świecie. Jako pierwszy papież z Ameryki Łacińskiej, pierwszy od czasów ósmego wieku i pontyfikatu Syryjczyka Grzegorza III przywódca kościoła spoza Europy. Oraz być może jedyny w historii papież, który z zawodu jest technikiem chemikiem specjalizującym się w żywności, a przed przyjęciem święceń kapłańskich pracował między innymi jako ochroniarz w barze czy biegał ze szczotką jako dozorca. Być blisko ludzi. Z ufnością zatopić się w tłumie i usłyszeć głos wiernych – to od zawsze jego credo.

Zobacz wideo Najnowsza filmowa biografia papieża, "Francesco" rysuje intymny obraz niezwykłej posługi papieskiej

Mocne, bolesne obrazy

Film discovery+ Originals „Francesco” to bogaty zbiór materiałów archiwalnych o zróżnicowanym rodowodzie. Są tu oficjalne nagrania z rozmaitych mediów, które widzom mogły mignąć w serwisie informacyjnym. Są też ekskluzywne, nakręcone na przestrzeni trzech lat pracy nad tym ambitnym projektem rozmowy z ludźmi otaczającymi papieża. Jewgienij Afiniejewski dostał bezprecedensowy dostęp do współpracowników, przyjaciół i rodziny papieża. Wśród rozmówców znaleźli się między innymi bratanek Jose Ignacia Bergoglia, Jego Świątobliwość Papież Benedykt XVI, ofiara i działacz na rzecz ofiar molestowania seksualnego Juan Carlos Cruz oraz siostra Norma Pimentel, rzeczniczka uchodźców. 

W 2015 roku aktywny na mediach społecznościowych papież twittował, że ziemia, nasz dom 'dziś bardziej przypomina hałdę śmieci'. (Daniel Ibanez Gutierrez, materiał promocyjny filmu 'Francesco', dyst. discovery+/Player.pl)

Na ekranie zobaczymy także nagrania z komórek czy domowych kamer, które utrwaliły ułamki rzeczywistości konsekwentnie przez media przeoczane. Jak krótki filmik, na którym widać wywracającą się, przeciążoną łódź z uchodźcami. Słychać trzask, krzyki, w wodzie roi się od wymachujących ramionami ciał. Za chwilę zapada cisza. Śmiertelna. Film discovery+ Originals nie unika mocnych, a nawet bolesnych obrazów - podobnie jak jego bohater. „Francesco” bez wahania daje platformę temu polu działalności papieża, które w 2021 dla części rządzących wciąż jeszcze pozostaje kontrowersyjne. Jak na przykład troska o przyczyny zmian klimatycznych i ich wpływ na ludzkość.

Papież Franciszek odwiedza rodziny ofiar tajfunu Yolanda w Palo, jednym z większych miast prowincji Leyte na Filipinach (Zdjęcie dzięki życzliwości i zezwoleniu Francesco Docet Production, materiał promocyjny filmu 'Francesco', dyst. discovery+/Player.pl)

W 2015 roku aktywny w mediach społecznościowych papież twittował, że ziemia, nasz dom, „dziś bardziej przypomina hałdę śmieci”. Film discovery+ Originals podkreśla, że tematyka ekologiczna od początku była dla Franciszka kluczowa. Mówił o tym wprost, bezkompromisowo, ostro wywołując do odpowiedzi polityków. Swoją pierwszą encyklikę „Laudato si’” poświęcił właśnie trosce o nasz wspólny dom. Nie odwracał też wzroku od – związanego silnie z kryzysem klimatycznym – kryzysu uchodźczego, wiele czasu poświęcając niszczycielskiej wojnie w Syrii. W jednym z przemówień nazwał ją „najstraszniejszą katastrofą humanitarną od czasów II wojny światowej”. „Franciszek zrobił dla ratowania imigrantów więcej niż jakikolwiek rząd” – mówi w pewnym momencie do kamery Syryjka, której papież umożliwił opuszczenie obozu dla uchodźców na wyspie Lesbos. Dziś Nuur żyje z rodziną we Włoszech, pracuje w zawodzie, jako laborantka.

'Franciszek zrobił dla ratowania imigrantów więcej niż jakikolwiek rząd' - mówi w pewnym momencie do kamery Syryjka, której papież umożliwił opuszczenie obozu dla uchodźców na wyspie Lesbos (Zdjęcia dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+) , (Zdjęcia dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+) , (Zdjęcia dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+)

Nieustępliwość w walce

Dokument Afiniejewskiego nie tylko zbiera przed kamerą ważne i poruszające świadectwa ludzi, których Franciszek w jakiś sposób dotknął. Nie marnuje też okazji do naświetlenia kontekstu pokazywanych problemów. Na przykład wpływu – często wieloletniego – pobytu w obozie, bez możliwości edukacyjnych czy opieki medycznej, na jakość życia imigrantów i szanse na współtworzenie przez nich w przyszłości społeczeństwa. Zagląda do obozów na granicy USA i Meksyku, w których za prezydentury Trumpa przebywały, oddzielone od rodziców-imigrantów, maleńkie dzieci. Widzowie zobaczą też Franciszka siedzącego w ciszy na krześle pośrodku obozu koncentracyjnego Auschwitz, a w tle – głos rabina mówiącego o powrocie nastrojów faszystowskich.

Franciszek szuka dialogu tam, gdzie zwykło się kreować podział (Zdjęcie dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+)

„Francesco” podkreśla nieustępliwość, z jaką papież walczy o tolerancję i akceptację, także w obrębie różnych religii. Oddaje hołd Ormianom zamordowanym przez Turków w latach 1915–1917. Wspiera Rohindżów padających ofiarą czystek w Mjanmie. Krytykuje postrzeganie islamu wyłącznie przez pryzmat działań fundamentalistów, przypominając, że chrześcijanie także mają na sumieniu liczne wojny i konflikty. Kontynuując linię obraną jeszcze jako kardynał i biskup Buenos Aires, szuka dialogu tam, gdzie zwykło się kreować podział. Film nie ukrywa jednocześnie transformacji, jaką przeszedł Franciszek, który – by dojść do miejsca i stanu ducha, jaki ma dziś – pokonał długą drogę i wykonał ciężką pracę nad sobą, pohamowując między innymi autorytarne inklinacje. Jak sam mówi:

Nie ma świętego bez przeszłości ani grzesznika bez przyszłości

Transformacja i przeprosiny

„Francesco” to nie tylko portret niezwykłego człowieka, ale też wrażliwa na człowieka, przekrojowa lista palących problemów wymagających natychmiastowych działań. Dokument discovery+ Originals podejmuje również temat niedoreprezentowania kobiet w kościelnych strukturach, a także porusza zagadnienie relacji Kościoła ze społecznością LGBTQ.

W jednym z przemówień Franciszek nazwał wojnę w Syrii 'najstraszniejszą katastrofą humanitarną od czasów Drugiej Wojny Światowej'. (Zdjęcie dzięki uprzejmości i zezwoleniu: Photographic Service L'Osservatore Romano/discovery+)

Wśród materiałów towarzyszących premierze filmu jest zresztą rozmowa z jednym z bohaterów, włoskim działaczem LGBTQ Andreą Ruberą. Jako praktykujący katolik i gej przez lata żył w ogromnym konflikcie wewnętrznym. Spotkanie z Franciszkiem zmieniło jego życie i przekonało go, że w Kościele katolickim jest dla niego miejsce. – Homoseksualiści mają prawo mieć rodzinę. Nikt nie powinien być odrzucany ani unieszczęśliwiany z powodu orientacji. Musimy ujednolicić ustawodawstwo dotyczące związków cywilnych, które da umocowanie prawne. Walczę o to – mówi papież wprost podczas wywiadu.

Afiniejewski nie unika także tematu pedofilii wśród kleru. Co ciekawe, pokazuje, że sam Franciszek przeszedł na tym polu transformację. Jeszcze na początku pontyfikatu nie komentował skandalicznych doniesień w sprawie przewinień chilijskiego predatora, ojca Karadimy, co było ciosem dla ofiar. Jednak po wizycie w Chile w 2018 roku zrozumiał, że sam padł ofiarą kościelnych układów, dostając nieprawdziwe, mające chronić winnych hierarchów informacje. Postanowił działać. Zbudował zespół, wysłał swoich śledczych.

Po raz pierwszy czułem, że słuchają i chcą coś dla mnie zrobić.

– przyznaje z ekranu wzruszony Juan Carlos Cruz, ofiara Fernanda Karadimy. Przed zebraniem z kościelnymi decydentami z Chile papież zaprosił Cruza i inne ofiary do Watykanu, by prywatnie z nimi porozmawiać. Przeprosił ich nie tylko za działania Kościoła, ale też za swoje wcześniejsze, podważające ich deklaracje komentarze.

Przywrócił mi godność. Jego słowom towarzyszyły czyny.

Od tamtej pory ze stanu duchownego wydalono przynajmniej dziewięciu chilijskich księży. Papież zarzucił im kulturę nadużyć i tuszowania prawdy. Nazwał te praktyki przestępstwem. To uruchomiło falę. Niestety, ta i inne lekcje Franciszka wciąż niewystarczająco donośnie wybrzmiewają w wielu miejscach, w tym w Polsce. W świecie, który według słów papieża przeżywa „głęboki kryzys – ekonomiczny, ekologiczny, edukacyjny, moralny, humanitarny”. Ale zaraz z charakterystycznym optymizmem i potrzebą działania dodaje: „Kiedy następuje kryzys, przynosi zagrożenie – ale także szansę”.

Seria dokumentów dostępnych wyłącznie na Player.pl

Dokument "Francesco" to produkcja discovery+ Originals i część konsekwentnie rozbudowywanej oferty filmów i serii dokumentalnych na ważne, często trudne tematy. Do innych ważnych dokumentów discovery+ należy zaliczyć: "Afery seksualne króla mody", "Liverpool. Powrót mistrzów", "Donald Trump: Sztuka kłamstwa", "Książę William: Na ratunek planecie", "Onision: Drapieżca z Youtube'a", "Covid-19: wyścig po szczepionkę", "Co zabiło Maradonę?". W Polsce dokumenty discovery+ są dostępne wyłącznie na Player.pl - "Francesco" także na TVN24 GO.

OBEJRZYJ