Roksolana i Sulejman Wspania造. Kadr z serialu ''Wspania貫 stulecie''

Roksolana i Sulejman Wspania造. Kadr z serialu ''Wspania貫 stulecie'' (fot. Eastnews)

''Wspania貫 stulecie'' by這 w czo堯wce popularnych seriali. A oto jego prawdziwi bohaterowie: su速an Sulejman i Aleksandra Lisowska

Sulejman zosta su速anem w wieku niespe軟a 26 lat. Cudzoziemscy obserwatorzy uznali go za milszego od jego srogiego ojca i mieli nadziej, 瞠 jego panowanie przyniesie lepsze czasy. W historii wyr騜ni si jednak g堯wnie dwiema rzeczami - swoj poetyck tw鏎czo軼i i tym, 瞠 szczerze pokocha i po郵ubi niewolnic.

Dwory osma雟kich ksi捫徠 zarz康ców prowincji by造 wzorowane na dworze su速a雟kim i dorównywa造 mu bogactwem. Z rejestrów wiemy, 瞠 w (...) okresie rz康ów Sulejmana w Manisie [jednostka administracyjna Imperium Osma雟kiego wspó販ze郾ie le膨ca na terytorium Turcji - przyp. red.] jego dwór liczy 673 cz這nków, w tym 17 kobiet w jego haremie. Ta ostatnia liczba obejmowa豉 jego matk Hafs, sze嗆 konkubin, sze嗆 dam dworu, dwie praczki, skryb oraz lekark*.

Jedyna konkubina znana nam z imienia, Mahidevran, identyfikowana jako Albanka lub Czerkieska, w 1515 roku urodzi豉 syna, Mustaf. Sulejman mia ju wtedy jednego m瘰kiego potomka - Mahmuda, urodzonego w 1512 roku, a pó幡iej, w 1519 roku, zosta ojcem trzeciego, Murada, w przypadku ich obydwu nie wiadomo, z jakiej matki. Murad zmar w 1521 roku, a Mahmud rok pó幡iej. (...) Po 鄉ierci Mahmuda jego brat, ksi捫 Mustafa, sta si prawowitym nast瘼c su速ana, a jego matka, Mahidevran - jego pierwsz 穎n i ulubienic. Ju wtedy mia豉 jednak rywalk, bowiem mniej wi璚ej od swojej intronizacji Sulejman mia now faworyt, Haseki Hürrem (Radosn), znan na Zachodzie jako Roksolana.

Szesnastowieczny portret Roksolany i pochodz帷y z tego samego okresu portret Sulejmana Wspania貫go (fot. Wikimedia.org / Domena publiczna)Szesnastowieczny portret Roksolany i pochodz帷y z tego samego okresu portret Sulejmana Wspania貫go (fot. Wikimedia.org / Domena publiczna)

Uwa瘸 si, 瞠 Roksolana urodzi豉 si w zachodniej cz窷ci Ukrainy, wchodz帷ej wówczas w sk豉d Rzeczypospolitej. W tradycji polskiej funkcjonuje przekonanie, 瞠 by豉 to Aleksandra Lisowska, córka ruskiego prawos豉wnego popa, wzi皻a w niewol przez Tatarów i sprzedana na targu niewolników w Stambule. Europejczycy s康zili, 瞠 przydomek Roksolana znaczy tyle co "Rosjanka" - lub, z j瞛yka polskiego, "Rusinka". W pierwszych pi璚iu latach panowania Sulejmana Roksolana urodzi豉 mu pi璚ioro dzieci: syna Mehmeda w 1521 roku, w nast瘼nym roku córk Mihrimah, a pó幡iej trzech synów, Abdullaha, Selima i Bajazyda. (...)

Sulejman wygrywa bitw i pisze listy

Wczesn wiosn 1526 roku Sulejman wyruszy na podbój W璕ier (...). Punktem kulminacyjnym kampanii, 29 sierpnia tamtego roku, by豉 bitwa pod Mohaczem, w której w ci庵u niespe軟a dwóch godzin si造 osma雟kie rozgromi造 W璕rów. (...) Natychmiast po bitwie Sulejman kaza swoim skrybom rozes豉 do wszystkich stolic prowincji imperium listy og豉szaj帷e jego zwyci瘰two. Sam przekaza listownie nowin swojej matce Hafsie, któr w tamtym okresie dyplomata wenecki Pietro Bragadin opisa jako "przepi瘯n kobiet w wieku lat czterdziestu o鄉iu, któr su速an darzy wielk czci i mi這軼i".

Napisa równie do Roksolany, która nie umia豉 wtedy jeszcze dobrze czyta ani pisa i prowadz帷 korespondencj z Sulejmanem, musia豉 korzysta z pomocy skryby. W jednym z pierwszych listów do niego napisa豉: "Mój Panie, napisa貫, 瞠 gdybym potrafi豉 odczyta, co piszesz, pisa豚y wi璚ej o swojej t瘰knocie za mn".

Roskolana by豉 pono wielk mi這軼i su速ana Sulejmana (fot. Eastnews)Roskolana by豉 pono wielk mi這軼i su速ana Sulejmana (fot. Kadr z serialu ''Wspania貫 stulecie'' / Eastnews)

Pó幡iej mog豉 ju pisa sama i robi豉 to elokwentnie, jak w tej osobistej notce, w której opowiada Sulejmanowi, jak bardzo ona i dzieci za nim t瘰kni:

Mój Su速anie, pal帷a udr瘯a tej roz陰ki nie ma ko鎍a. Zlituj si nad t tutaj nieszcz窷nic i nie odmawiaj jej swych dostojnych listów. Niech ma dusza znajdzie cho niewielk pociech w li軼ie (...). Gdy odczytywane s Twoje listy, Twój syn i s逝ga Mir Mehmed i Twa oddana córka Mihrimah p豉cz i wyj z t瘰knoty. Ich szloch doprowadza mnie do szale雟twa, zdawa這by si, 瞠鄉y w 瘸這bie. Mój Panie, Twój syn Mir Mehmed oraz Twoja córka Mihrimah i Selim Chan i Abdullah zasy豉j Ci moc pozdrowie i bij pok這ny u Twych stóp.

Ich listy cz瘰to mia造 form wierszowan, jak ten od Sulejmana do Roksolany, zaczynaj帷y si od wersów:

Jeste moj si陰, mym ksi篹ycem, moj wybrank, mym przyjacielem, sensem 篡cia, moj su速ank, pe軟ymi k這sami pszenicy, szcz窷ciem, dobrym winem, zapachem wiosny, triumfem, s這鎍em, moj mi這軼i.

Jeden z wierszy napisanych przez Roksolan w odpowiedzi na list Sulejmana zaczyna si od takich oto wersów o t瘰knocie za nim:

Na moje rozdarte serce nie ma ju leku! Biada!
J瘯i mojej duszy s jak flet derwisza! Ach, biada!
Nie widz帷 twego lica, jestem jak Wenus bez s這鎍a!
Lub jak ma造 s這wik w nocy bez ró篡! Ach, biada!
Gdy czyta豉m twój list, la豉m rz瘰iste 透y rado軼i.
Mo瞠 one by造 z wdzi璚zno軼i lub z bólu? Ach, biada!
W mej pami璚i nosz klejnoty naszych spotka!
I chroni je w skarbcu serca, tak m康ro嗆 powiada.

W serialu ''Wspania貫 stulecie'' w rol Roksolany wcieli豉 si Meryem Uzerli (fot. materia造 prasowe)W serialu ''Wspania貫 stulecie'' w rol Roksolany wcieli豉 si Meryem Uzerli (fot. materia造 prasowe)

Roksolana - "m這da, niezbyt 豉dna, za to pe軟a wdzi瘯u"

(...) Wenecki dyplomata donosi w 1526 roku, 瞠 Sulejman nie darzy ju wzgl璠ami Mahidevran, natomiast dowody uczucia daje Roksolanie, o której Brigadin pisa, 瞠 jest "m這da, niezbyt 豉dna, za to pe軟a wdzi瘯u, drobna". A 瞠 su速an nigdy przedtem nie ogranicza swoich afektów do jednej kobiety, jego poddani byli zdumieni i stwierdzili, 瞠 Roksolana rzuci豉 na niego urok, uznali j za czarownic i znienawidzili. (...)

Mahidevran, zazdrosna o wzgl璠y Sulejmana wobec Roksolany, napad豉 pewnego razu na swoj rywalk w haremie, drapi帷 j po twarzy i wyrywaj帷 jej strz瘼y w這sów (incydent ten zosta odnotowany przez dyplomat Bernarda Navagera). Roksolana zamkn窸a si w swojej komnacie, a kiedy naczelnik czarnych eunuchów wezwa j do apartamentów su速ana, powiedzia豉, 瞠 po napa軼i Mahidevran nie mo瞠 pokaza si swojemu su速anowi w takim stanie. Sulejman na wie嗆 o tym, co si sta這, oddali Mahidevran do Starego Pa豉cu i odt康 najwa積iejsza w haremie by豉 Roksolana.

Brigadin doniós o jeszcze jednym incydencie. Gdy Hafsa, matka Sulejmana, przedstawi豉 mu now konkubin przeznaczon do jego haremu, "pi瘯na Rusinka - Roksolana - srodze si zmartwi豉 i pad豉 z p豉czem na ziemi". Sulejman odes豉 dziewczyn, "gdy jego po這wica sczez豉by z 瘸lu, gdyby te dziewoje - lub cho熲y tylko jedna - zosta造 w pa豉cu".

Mihrimah - jedyna córka Roksolany i ulubione dziecko Sulejmana. Zdaniem historyków by豉 jedn z najbardziej wp造wowych osma雟kich ksi篹niczek (fot. Tiziano Vecellio / Wikimedia.org / Domena publiczna)Mihrimah - jedyna córka Roksolany i ulubione dziecko Sulejmana. Zdaniem historyków by豉 jedn z najbardziej wp造wowych osma雟kich ksi篹niczek (fot. Tiziano Vecellio / Wikimedia.org / Domena publiczna)

Z raportu Navagera wynika, 瞠 Sulejman po郵ubi Roksolan oko這 1533 roku, i by to pierwszy przypadek w historii Osmanów, kiedy niewolnica zosta豉 legaln 穎n su速ana. Ma鹵e雟two to by這 tym niezwyklejsze, 瞠 ze wzgl璠u na ni Sulejman odsun掖 od siebie wszystkie pozosta貫 kobiety i do ko鎍a swoich dni nie wzi掖 sobie 瘸dnej innej ma鹵onki. 奸ub odby si w pa豉cu Topkapi, a po nim 鈍i皻owano przez ca造 tydzie na Hipodromie [powszechnie uwa瘸 si, 瞠 Roksolana zapocz徠kowa豉 okres rzeczywistego wp造wu 穎n su速anów na dzia豉nia osma雟kich w豉dców; trwaj帷y 130 lat okres ten nazywany jest su速anatem kobiet - przyp. red.]. (...)

W marcu 1534 roku umar豉 su速anka matka, Hafsa i w tej sytuacji niepodzieln w豉dz w鈔ód mieszkanek haremu obj窸a Roksolana. Sta豉 si te szar eminencj w pa雟twie - Navagero zwróci wtedy uwag, 瞠 Roksolana "trzyma Su速ana za uzd" [to ona, zdaniem wielu historyków, mia豉 doprowadzi do zg豉dzenia wielkiego wezyra Ibrahima Paszy, którego rosn帷e wp造wy mia造 w jej mniemaniu stawa si gro幡e dla pozycji su速ana - przyp. red.]. (...)

Na urodziny Roksolany w 1538 roku Sulejman zrobi 穎nie niespodziank, daruj帷 jej wzniesiony na siódmym wzgórzu meczet jej imienia, Haseki Hürrem Camii, dzie這 architekta Sinana. Sinan, wykszta販ony w szkole pa豉cowej, s逝篡 jako in篡nier wojskowy w trakcie czterech kampanii Sulejmana, a po nich zosta wyznaczony na naczelnego architekta dworu. (...)

Meczet Sulejmana w Istanbule (fot. Jean-Pierre Bazard / Wikimedia.org / CC BY-SA 3.0)Meczet Sulejmana w Istanbule (fot. Jean-Pierre Bazard / Wikimedia.org / CC BY-SA 3.0)

Su速an spocz掖 obok 穎ny

Roksolana umar豉 15 marca 1558 roku, a jej cia這 z這穎no w uprzednio wybudowanym dla niej grobowcu na ty豉ch meczetu Sulejmana. Rzecz osobliwa, kronikarze milcz na temat jej 鄉ierci i nie dysponujemy 瘸dnym zapisem, w którym by豉by mowa o reakcji Sulejmana na utrat ukochanej 穎ny. Swoj niegasn帷 mi這嗆 do kobiety, któr nazywa Radosn, zawar w wierszu napisanym po jej odej軼iu:

W t瘰knocie i bólu przemierzam górskie szlaki.
Z dala od mej mi貫j, wiem, 瞠 to jest bez sensu!
P豉cz帷 z t瘰knoty, nie dowierzam s這wom pie郾i.
Bez spotkania, zga郾ie ogie w piersi - bez sensu! (...)

Mimo pogarszaj帷ego si zdrowia su速an dzier篡 niepodzieln w豉dz i ca豉 chrze軼ija雟ka Europa 篡豉 w strachu przed tym cz這wiekiem, którego zacz皻o nazywa Sulejmanem Wspania造m. (...)

Granice Imperium Osma雟kiego w momencie 鄉ierci Sulejmana Wspania貫go (fot. Chamboz / Wikimedia.org / CC BY-SA 4.0)Granice Imperium Osma雟kiego w momencie 鄉ierci Sulejmana Wspania貫go (fot. Chamboz / Wikimedia.org / CC BY-SA 4.0)

Sulejman w 1566 roku spocz掖 (...) obok swojej 穎ny Roksolany. Widok obydwu grobowców, stoj帷ych jeden obok drugiego w cieniu mrocznych cyprysów, przywodzi na my郵 bajt z jednego z wierszy mi這snych Sulejmana skierowanych do Roksolany:

Gdy szczup豉 jak cyprys stan窸a przede mn, oniemia貫m!
ㄋy mi jak struga z oczu p造n窸y, cho tego nie chcia貫m!.

*Fragment ksi捫ki Johna Freely ''Prywatne 篡cie su速anów'' w przek豉dzie Justyna Huni i Anny Sak.


John Freely. Pochodz帷y z Brooklynu autor ponad sze嗆dziesi璚iu ksi捫ek podró積iczych i historycznych po鈍i璚onych Turcji i Grecji. W 1944 roku jako siedemnastolatek zaci庵n掖 si do ameryka雟kiej marynarki wojennej i bra udzia w walkach na Pacyfiku. Po wojnie zdoby doktorat z fizyki j康rowej na New York University. W latach sze嗆dziesi徠ych przeniós si razem z rodzin do Istambu逝, który na ponad pó wieku sta si jego drugim domem.

Polub Weekend Gazeta.pl na Facebooku

Zobacz tak瞠
Komentarze (32)
Zaloguj si
  • jael53

    Oceniono 1 raz 1

    Drobny szczeg馧, ale znacz帷y dla epoki: ot騜 Sulejman, zaczynaj帷 panowanie w wieku 26. lat, by ju m篹czyzn dojrza造m.. Czyli zacz掖 je nie "maj帷 niespe軟a 26 lat", ale raczej "maj帷 ju prawie 26 lat"..

  • bu-shy

    Oceniono 3 razy 1

    "Jedyna konkubina znana nam z imienia, Mahidevran, identyfikowana jako Albanka lub Czerkieska, w 1515 roku urodzi豉 syna, Mustaf. Sulejman mia ju wtedy jednego m瘰kiego potomka - Mahmuda, urodzonego w 1512 roku, a p騧niej, w 1519 roku, zosta ojcem trzeciego, Murada"
    "to r闚nie wskutek jej intryg mia straci 篡cie pierworodny syn Sulejmana - Mustafa, dzi瘯i czemu nast瘼c tronu zosta Selim - syn su速ana i Roksolany - przyp. red.]"
    mo瞠 niech szanowna redakcja lepiej nic nie doPiSuje do oryginalnego tekstu, skoro nie jest w stanie go przeczyta ze zrozumieniem. Ewentualnie druga opcja: niech szanowna redakcja przeczyta ze zrozumieniem w s這wniku has這 "pierworodny".

  • drakaina

    Oceniono 4 razy 0

    T逝maczki si nie popisa造. Po pierwsze nie mo積a wyrywa strz瘼闚 w這s闚. Po drugie id o zak豉d, 瞠 wiersze Sulejmana i Roksolany by造 lepsze od tej grafomanii, kt鏎 panie zaprezentowa造, z cz瘰tochowskimi rymami itd. (Tak, mam prawo si czepia, poniewa jestem zawodow t逝maczk literatury.)

  • swinton

    Oceniono 16 razy -2

    A mo瞠 by tak Niemcy w podobnym stylu zrobili serial o rozkwicie Prus i Niemiec w latach 1700 - 1942?

  • zlosliwyskrzat

    Oceniono 20 razy -2

    Ten artyku to pochwa豉 niewolnictwa. Wstyd mi za was. John Freely nie odwa篡豚y si to takie teksty pochwalaj帷e niewolnictwo czarnych w USA.

  • elenem

    Oceniono 7 razy -3

    Jestem fanka tego wspania貫go serialu. Odmiennosc kultury i zwyczaje przedstawione bardzo realnie, wady i zalety. Do tego bardzo pi瘯ne stroje i aktorka kt鏎a perfekcyjnie zagra豉 Roksolane, ze nie wspomn o Su速anie. aktorowi nalezy sie Oskar.

  • lont12

    Oceniono 7 razy -5

    Poznali鄉y wi璚 廝鏚這 hymn闚 do Stalina: "Jeste moj si陰, mym ksi篹ycem, moj wybrank, mym przyjacielem, sensem 篡cia, moj su速ank, pe軟ymi k這sami pszenicy, szcz窷ciem, dobrym winem, zapachem wiosny, triumfem, s這鎍em, moj mi這軼i."

  • e50504

    Oceniono 19 razy -5

    No zobaczcie, a przecie m鏬 zabi. U nich to jednak dobre ludzie byli, niewolnik闚 na r瘯ach nosili.

    Jutro artyku na temat kolonialnego ucisku :D

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX