Martin Shkreli

Martin Shkreli (fot. Susan Walsh / AP)

ludzie

To on podbił cenę leku ratującego życie z 13,5 do 750 dolarów za pigułkę. Teraz może trafić do więzienia za oszustwa

Komu przeciętny Amerykanin najchętniej dałby pięścią w twarz? Martin Shkreli uplasowałby się na tej liście bardzo, bardzo wysoko. Ten wilczek z Wall Street został wrogiem nr 1 Ameryki.

"Gówniarz". "Gnojek". "Kretyn". "Dupek". "Ludzki śmieć". Tak nazywa go prasa. Internauci byli jeszcze mniej subtelni i pisali prosto: "Obyś wpadł pod autobus":

Co właściwie zrobił Martin Shkreli, że ludzie go nienawidzą?

Zaczęło się od tej skromnej informacji prasowej. "10 sierpnia 2015 r. Turing Pharmaceuticals kupuje prawa do leku Daraprim". Szef firmy, niejaki Martin Shkreli, sprzedaje mediom standardową śpiewkę: że to wielki krok dla firmy, która pragnie dostarczać ciężko chorym pacjentom nowoczesne leki, inwestować w tworzenie nowych leków i w badania nad toksoplazmozą.

Po czym niedługo później podnosi cenę Daraprimu. Blady strach pada na osoby chore na AIDS - Daraprim ratuje je przed zapadnięciem na toksoplazmozę, która dla osób z obniżoną odpornością organizmu może być i bardzo często jest wyrokiem śmierci.

Martin Shkreli makes a face as his attorney Benjamin Brafman talks about his clients reputation while talking to reporters in front leaving federal court in New York, Friday, Aug. 4, 2017. The former pharmaceutical CEO has been convicted on federal charges he deceived investors in a pair of failed hedge funds. A Brooklyn jury deliberated five days before finding Shkreli guilty on Friday on three of eight counts. (AP Photo/Seth Wenig)
Martin Shkreli miał kilka procesów. Do tej pory ze wszystkich wychodził obronną ręką (AP Photo/Seth Wenig)

Ale, powiecie, przecież pewnie są zamienniki, jak gość jest chciwy, to nikt tego leku już nie kupi i firma zbankrutuje. Otóż, niestety, w realiach amerykańskiego rynku farmaceutycznego nie jest to takie proste.

Strategia Shkrelego była następująca: Turing kupuje licencję na znany i popularny lek generyczny (niechroniony patentem) i podnosi jego ceny, by wypracować zysk, bez konieczności opatentowania i wypuszczania na rynek nowego medykamentu. Pirymetamina, sprzedawana pod nazwą Daraprim, już w 1953 roku została dopuszczona do aptek przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA). W 2006 roku FDA wdrożyła program Unapproved Drugs Initiative, którego głównym celem jest wyeliminowanie z rynku gorszych leków. Dotyczy to również leków generycznych. Apteka, która spróbowałaby sprzedawać wytworzoną przez siebie pirymetaminę pod inną nazwą, mogłaby mieć proces. I tu tkwi clou pomysłu Shkrelego.

Ubocznym skutkiem działań FDA jest bowiem sytuacja, w której niezwykle trudno jest wprowadzić na amerykański rynek nowe lekarstwo z pirymetaminą. Wymagałoby to ogromnych nakładów finansowych - opisuje "IPWatchdog". Podobny mechanizm dotyczy innych stosowanych od lat specyfików, np. leków na bazie kolchicyny. Rozwiązanie jest więc proste: kupić licencję na lek monopolistę, podnieść ceny i liczyć zyski.

Czy Shkreli wpadł na genialny pomysł? Nie on pierwszy. W latach 2008-2015 ceny leków w USA skoczyły o 127 procent. Za część tego wzrostu odpowiedzialne są firmy podobne do Turing Pharmaceuticals. Różnica polega na tym, że Shkreli jako pierwszy był w tym procederze tak bezczelny. Bo geniusz tego pomysłu zakłada, że nie ma się sumienia. I w tym momencie zapytacie: Jakie życie tak go ukształtowało, że broni swoich działań, jakby rzeczywiście tego sumienia nie miał?

[Martin Shkreli talks with reporters after leaving federal court in New York, Friday, Aug. 4, 2017. The former pharmaceutical CEO has been convicted on federal charges he deceived investors in a pair of failed hedge funds. A Brooklyn jury deliberated five days before finding Shkreli guilty on Friday on three of eight counts. (AP Photo/Seth Wenig)
Martin Shkreli podbił cenę ratującego życie leku z 13,5 do 750 dolarów za pigułkę (AP Photo/Seth Wenig)

Wilczek z Wall Street

Historia najbardziej znienawidzonego człowieka w branży medycznej w USA zaczyna się 34 lata temu w Brooklynie, w ubogiej rodzinie imigrantów z Albanii i Chorwacji, którzy z trudem wiążą koniec z końcem - mają na utrzymaniu czwórkę dzieci, w tym ciężko chorego młodszego brata Martina. Sam Martin ma szczęście - szybko okazuje się, że jest bystry. Bardzo bystry. Tak bystry, że bez problemów radzi sobie w elitarnej szkole średniej Hunter College High School, a potem w prestiżowym college'u - opisuje "Vice".

Nastolatek z drygiem do statystyki wczytuje się w kolumny giełdowe w "New York Post", grywa na ulicy partyjki szachów, gra w punkowej kapeli. Ma opinię zabawnego próżniaka i niewielu przyjaciół. Patrząc na to, co robi teraz, dziwne, że w ogóle miał jakichkolwiek. Sam twierdzi, że interesował się głównie graniem na gitarze, koszykówką, dziewczynami i wagarami.

Parę lat później wpada w świat młodych wilków nowojorskiej finansjery i szybko zaczyna zarabiać duże pieniądze. Rozbija się z nowymi kolegami po drogich barach Nowego Jorku i stawia pierwsze kroki na rynku medycznym. Spędza niemal 10 lat, zakładając kolejne fundusze hedgingowe, grając z mniejszym lub większym szczęściem na spadki wartości akcji firm farmaceutycznych.

Martin jako młody wilk osiągnął duży sukces na nowojorskiej giełdzie (fot. Joshua Roberts / Reuters)

Bilans tych 10 lat to kilka procesów i postępowań wobec ryzykanckiego młodzika. We wszystkich przypadkach jednak mu się upiekło - nawet gdy Lehman Brothers wygrał z nim proces. Shkreli nie zapłacił jednak nigdy zasądzonych 2,3 mln dolarów, bo niedługo po procesie bank... upadł, co stało się początkiem światowego kryzysu finansowego.

W 2011 roku Shkreli przechodzi na drugą stronę. Zakłada firmę farmaceutyczną Retrophin. Zapamiętajcie tę nazwę - jak zobaczycie dalej, może ona okazać się kluczem do jego upadku. Po tym, gdy w 2014 roku wyrzucili go z Retrophinu, zakłada Turing Pharmaceuticals, przekonuje do siebie inwestorów i kupuje prawa do Daraprimu. Podnosi jego cenę i zdobywa swoją ponurą sławę. I odtąd wszystkimi swoimi działaniami i wypowiedziami pokazuje całemu krytykującemu go światu wielki środkowy palec. Gra w grę, której sens rozumie chyba tylko on sam.

"Jestem pewien, że będę górą"

Najpierw zapowiada, że łaskawie obniży cenę Daraprimu. Potem stwierdza, że jednak nie. Na Twitterze z uporem broni swojej decyzji:

Wydaje się czerpać radość z nagłej antypopularności. Ma kanał na YouTube, na którym pokazuje swoje życie - życie bardzo, bardzo bogatego playboya, umawiającego się na randki na Tinderze, co jedna z jego randkowych partnerek opisała ze szczegółami.

W międzyczasie na jaw wychodzą coraz ciemniejsze sprawki wilczka z Wall Street. Jego były pracownik Timothy Pierotti twierdzi, że Shkreli zastraszał go, jego żonę i czwórkę ich dzieci, miał m.in. pisać do jego żony hej, kotku i mam nadzieję, że kiedyś zobaczę was i czwórkę waszych dzieci jako bezdomnych. Media prześcigają się w obrzucaniu go epitetami. Ale to słowa pewnego rapera odbiją się szerokim echem. Wszystko dlatego, że Shkreli kupił za dwa miliony dolarów pewną płytę. Dość niezwykłą płytę.

Martin Shkreli, left, talks with reporters while standing next to his attorney Benjamin Brafman after leaving federal court in New York, Friday, Aug. 4, 2017. The former pharmaceutical CEO has been convicted on federal charges he deceived investors in a pair of failed hedge funds. A Brooklyn jury deliberated five days before finding Shkreli guilty on Friday on three of eight counts. (AP Photo/Seth Wenig)
Martin Shkreli jako młody wilk osiągnął duży sukces na nowojorskiej giełdzie (fot. AP Photo/Seth Wenig)

"Gnojek"

Wydany w jednej kopii album kultowego hiphopowego składu Wu-Tang Clan, "Once Upon A Time In Shaolin", miał być w zamyśle lidera grupy, RZA, perełką dla fana kolekcjonera, który przez 88 lat nie będzie miał prawa odtworzyć krążka publicznie, a jedynie słuchać go prywatnie w domu. Gdy okazało się, że to Shkreli jest nabywcą i albumu, i praw do niego, inny członek Clanu, Ghostface Killah, nazwał go "shithead" [ang. gówniarz, dureń, gnojek - przyp. red.].

- Nie podbija się ceny lekarstwa z 7 na 800 dolarów. Tak się nie robi. Ten gnojek kupił płytę, ale nie obchodzi mnie to. Chciałbym, żeby została opublikowana dla wszystkich. Co on z nią zrobi przez 88 lat? - stwierdził raper.

Shkreli nie byłby sobą, gdyby kompletnie nie zlekceważył tego wezwania. Podczas rozmowy z "Vice"... puścił "Once Upon A Time In Shaolin" w tle. I dodał, że waha się między umieszczeniem płyty w jakimś odległym miejscu, żeby ludzie mogli tam pielgrzymować i jej słuchać, a jej zniszczeniem. Miejmy nadzieję, że RZA i spółka z Wu Tang mają zachowane nagrania utworów.

Upadek?

17 grudnia 2015 roku Shkreli zostaje aresztowany przez FBI. Obecnie przebywa na wolności, ale może poruszać się tylko w wyznaczonym obszarze Nowego Jorku. Kilka dni temu ujawniono maile, w których ówczesny szef (obecnie "tylko" właściciel) Turinga ekscytuje się przyszłymi zyskami z podniesienia ceny Daraprimu i planuje, jak uciszyć spodziewane protesty. Ale chyba nie planował tego, że usłyszy zarzuty i trafi przed komisję Kongresu.

To był chyba jeden z niewielu przypadków, kiedy w konfrontacji Kongres vs. obywatel reszta obywateli była po stronie Kongresu. W starciu z zaprawionymi w słownych bojach kongresmenami gdzieś uleciała pewność siebie i buta. Zamiast tego był charakterystyczny, kpiący uśmieszek, a do tego, jak opisuje "USA Today" - skrzywiona w złośliwym grymasie twarz, klaskanie rękami i powstrzymywanie się od śmiechu, milczenie i zasłanianie się Piątą Poprawką do konstytucji USA, a konkretnie fragmentem Nikt nie może być zmuszony do zeznawania w sprawie karnej na swoją niekorzyść. A po wszystkim wpis na Twitterze, w którym nazwał polityków "imbecylami".

[Martin Shkreli talks with reporters after leaving federal court in New York, Friday, Aug. 4, 2017. The former pharmaceutical CEO has been convicted on federal charges he deceived investors in a pair of failed hedge funds. A Brooklyn jury deliberated five days before finding Shkreli guilty on Friday on three of eight counts. (AP Photo/Seth Wenig)
Martin Shkreli (fot. AP Photo/Seth Wenig)

Ta impertynencja jest zaskakująca, biorąc pod uwagę, o co jest oskarżony. Co ciekawe, wcale nie za podwyżkę cen Daraprimu. Ta była w pełni legalna - w końcu, sprowadzając całą sprawę wyłącznie do biznesu, prywatne przedsiębiorstwo ma prawo zarabiać pieniądze. Może zostać skazany za coś zupełnie innego.

I tu wraca poprzednia firma Shkrelego - Retrophin. Młody biznesmen miał wykorzystać jej akcje, by spłacić swoje długi. Miał też kłamać ws. dochodów z inwestycji swojego funduszu hedgingowego. Teraz 34-latek został uznany winnym, ale nie za podwyżkę cen Daraprimu, a za coś zupełnie innego. Chodzi o oszustwa finansowe. Oskarżyciel porównał działanie Martina Shkreli do piramidy finansowej o wartości 11 mln dolarów.

Za dwa główne zarzuty Martinowi Shkreli grozi po 20 lat więzienia. Eksperci "Washington Post" szacują, że kara będzie dużo niższa. O jej wymiarze zadecyduje sąd.

Odpowiedź Shkrelego? Według swojej wersji stał się celem policji za podniesienie ceny Daraprimu i "swoją ekstrawagancką, zwracającą uwagę osobowość". Nie przejął się. Cały czas twierdzi, że jego działania nie są niczym złym. I z prawnego oraz biznesowego punktu widzenia ma rację. Utrzymuje, że zyski ze sprzedaży Daraprimu przeznacza na badania nad nowymi lekami. Tyle że ich wdrożenie do produkcji może potrwać, a pacjenci są skazani na Daraprim. Do obrony Shkreli wynajął jednego z najbardziej znanych prawników w USA, specjalizującego się w obronie znanych osób - Benjamina Brafmana. Stać go.

Jeden z twitterowiczów zadał Martinowi Shkrelemu pytanie, które zadawało sobie wielu: "Jak to jest czynić świat gorszym już przez samo to, że na nim żyjesz?". Nie doczekał się odpowiedzi. A jaka jest odpowiedź na pytanie, kim jest Martin Shkreli?

7Former pharmaceutical company CEO Martin Shkreli, right, walks out of federal court with members of his legal team, Thursday, Aug. 3, 2017, in New York. Jurors were on their fourth day of deliberations on Thursday at the securities fraud trial of the former pharmaceutical company CEO. (AP Photo/Julie Jacobson)
Martin Shkreli (fot. AP Photo/Julie Jacobson)

Pamiętacie takiego gościa jak Gordon Gekko? Wiecie, film "Wall Street", Michael Douglas i hasło "greed is good" (ang. "Chciwość jest dobra")? Najwyraźniej Shkreli to gość, z którego Gordon Gekko byłby dumny.

Michał Gostkiewicz. Dziennikarz magazynu Weekend.Gazeta.pl, wcześniej w Gazeta.pl, Dzienniku.pl i tygodniku "Newsweek". Pisze o sprawach zagranicznych i fotografii. Rozmawiał m.in. z Richardem Bransonem, Benjaminem Barberem, Robertem Biedroniem i Andrzejem Dudą. Prowadzi bloga Realpolitik, bywa na Twitterze i na Instagramie. Gdy nie pracuje, chodzi po górach i robi zdjęcia.

Polub Weekend Gazeta.pl na Facebooku

Zobacz także
Komentarze (319)
Zaloguj się
  • bene_gesserit

    Oceniono 270 razy 230

    Jeden, prawdopodobnie zakompleksiony i niedojrzały facet decyduje o życiu i śmierci milionów. Wszystko zgodnie z prawem. W imię zysków.

    Bardzo młody człowiek, który miał dużo szczęścia, inteligencji a przede wszystkim – tupetu i okrucieństwa, żeby zagrać o wiele ostrzej, niż wszyscy przed nim. Czy fakt, że system promuje takich ludzi go usprawiedliwia? Skąd. Czy fakt, że system nie jest na kogoś takiego przygotowany jakoś go broni? Nie. Sęk w tym, że gdyby nie system, to by go nie było.

    Noi: system to także ci, którzy czerpią zyski z okrucieństwa, przypisanego jednej osobie. Gdyby nie oni, jego by nie było.

  • prawdziwek89

    Oceniono 235 razy 199

    To nie jakiś tam Shkreli jest winny ale chory amerykański system bezkrytycznie apoteozujący chciwość i zysk ponad wszystko. USA już dawno zamieniła demokrację w korpokrację. Rządy sprawują banksterzy, finansiści i wielki biznes, a politycy to tylko marionetki na sznurkach. Shkreli realizuje tylko swój "Amerykański Sen", a Ameryka dała mu i jemu podobnym prawo, które na to pozwala. Gdyby nie Shkreli, to przyszedłby jakiś inny i zrobił to samo.

  • popijajac_piwo

    Oceniono 159 razy 145

    No, synek, starzy muszą być z Ciebie dumni...

  • my_kroolik

    Oceniono 150 razy 124

    Gość jest kanalią, co do tego nie ma wątpliwości. Dziwi mnie tylko, że nikt nie dostrzega faktycznego powodu sukcesu takich działań, jakim jest bezsensowna interwencja rządu w gospodarkę. Gdyby nie zakazy urzędowe, zamienniki tego generyka, dotarłyby do USA w tydzień z innych rynków i byłoby po wilczku. To FDA stworzyło panu Shkrelemu bardzo wygodną możliwość wyrąbania chorych ludzi na olbrzymią kasę i założę się, że nie wyciągnie z tego żadnych wniosków. Pod hasłem ochrony konsumentów, stworzyli monopolistyczny raj i dziwią się, że sharki czują się tam jak u siebie

  • naz_niepoprawna

    Oceniono 160 razy 124

    Ale nie płakusiamy. To wy - mediadoidy - kreujecie takich ludzi. Kreujecie szafiarki, które za wpis na blogu dostają tysiące, chuderlaki płci dowolnej jako wzorce itd.

    Żeby było śmieszniej - zdecydowana większość z was - mediadoidów - nie ma z tego złamanego grosza. Kasuje młyn wierchuszki, której sami lejecie wodę na ów młyn. I jeszcze macie pretensje do całego świata, że was nie doceniają.

  • kurw_powiem_cos

    Oceniono 90 razy 86

    "FDA wdrożyła program Unapproved Drugs Initiative, którego głównym celem jest wyeliminowanie z rynku gorszych leków.". "gorszych" bo zapewne tanszych. Zatem to zaden geniusz ale byc moze tylko....slup jakis naprawde grubych ryb

  • georg_w_gazecie

    Oceniono 84 razy 70

    Jeżeli Europa podpisze z Ameryką umowę o wolnym handlu (TTiP - aktualnie jest negocjowane i skrzętnie chowane przed opinia publiczną), to będziemy mieć takich gnoi na swoim karku.
    Umowa TTiP to nieograniczona inwigilacja obywateli, to przekazanie władzy korporacjom nad państwami. Ludzie protestujmy. Ratujmy Europę przed totalnym zgnojeniem.

  • mesio557

    Oceniono 62 razy 56

    Facet to rzeczywiście łajdak.
    Ale jego pomysł był możliwy "dzięki" urzędnikom FDA, którzy niby w imię utrzymania jakości leku praktycznie zakazali produkcji i dystrybucji jego odpowiedników. Gdyby tego nie zrobili bezczelny biznesmen zostałby sam ze swoim lekiem bo ludzie kupowaliby inne - tańsze. Niestety u nas też urzędnicy odpowiedzialni za leki również działają na niekorzyść pacjenta, wmawiając coś przeciwnego. Przykład: planowany zakaz sprzedaży popularnych leków przeciwbólowych czy przeciwgorączkowych poza aptekami. To jest działanie w imię interesu aptekarzy, które resort zdrowia nazywa obłudnie "ochrona pacjenta".

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX